Amortisman Hesaplama | Sen iste o hesaplasın!

Amortisman Hesaplama

Bir işletmenin elinde olan, o işletmeye ait olan ve “duran” pozisyondaki, yani kullanım süresi bir seneden çok olan araç, makine, bina, demirbaş eşya gibi varlıkların zaman geçtikçe aşınması, yıpranması ve tüm bunlar sebebiyle değerlerinde karşılaşılan düşüş “amortisman” kelimesi ile tanımlanır.  Amortisman nedir, amortisman hesaplama işlemi nasıl yapılır? Amortisman hesaplarken nelere dikkat edilir? Bu yazıda amortisman üzerine birçok detayı sizlere sunuyoruz.

Amortisman Nedir?

Bir işletmenin sahip olduğu mal ya da diğer varlıkların, bir seneden uzun kullanım süresini dolduranları için geçerli olan ve bu malların zaman içerisinde aşıma uğraması, yıpranması ya da eskimesi gibi durumlar karşısında değerlerini kaybetmesi yüzünden meydana gelen değer azalışına amortisman denmektedir. Birebir Türkçe karşılığı ise yıpranma payı ya da aşınma payıdır. Amortisman mantığına göre bir mal kullanıldıkça eskir ve bu mal eskidiği için değeri git gide düşer. Örneğin bugün 50.000 Türk Lirası değerinde bir araba satın aldınız ve iki sene kullandınız. Şirketiniz için satın aldığınız bu aracın değeri iki sene sonunda hala 50.000 Türk Lirası olamaz, bu araba artık aşınmış ve yıpranmıştır. Bu yüzden satın aldığınız fiyattan yani arabanın gerçek fiyatında amortisman payı düşülür ve aşınma payı hesaba katılarak aracın aşınmış halinin değeri tespit edilir. Bir mal için hangi oranda fiyat düşüşü yapılacağı, kaç sene için yüzde kaç değer azaltılmasına gidileceği ise çeşitli yöntemlerle belirlenir. Bu yöntemler her mal tipi için stabil değildir, değişkenlik gösterir. Bir işletmeye ait bir şekilde hayatını sürdüren malların senelik amortisman değerleri genelde muhasebe kayıtlarında gider olarak gösterilmektedir. Her sene amortisman işlemi yapılır.

Amortisman Hesaplama Formülü

Amortisman hesaplama yapabilmek için gerekli olan formül şu şekildedir:

Kısmi Amortisman Tutarı = A / B

Amortisman Hesaplama = A – (Kısmi Amortisman Tutarı x Sene sayısı)

Bu formülde A harfi ile söz konusu malın kayıt altındaki gerçek değeri temsil edilir.

B harfi ile de ilgilendiğimiz ve hakkında amortisman hesaplama işlemi yaptığımız malın ekonomik ömür uzunluğunu temsil eden sayı belirtilir.

A’nın B’ye bölünmesi ile elde edilen kısmi amortisman tutarı, malın gerçek değerinden çıkarıldığında bir sene sonunda bu malın fiyatının ne kadar düştüğü hesaplanmış olur. Eğer ki iki sene sonunda ya da daha uzun yıllar sonunda o malın ne kadar değer kaybettiğini görmek istiyorsanız kısmi amortisman tutarını ilgilendiğiniz sene sayısı ile çarpmanız yeterli olacaktır. Konu hakkındaki diğer detaylar ve örnek hesaplamaları aşağıdaki alt başlıktan takip edebilirsiniz.

Amortisman Hesaplama İşlemi

Amortisman hesaplama işleminin yapılması için iki farklı yöntemin kullanılması mümkündür. Bu yöntemlerden birincisinin ismi “normal amortisman” ya da başka bir tabir ile “eşit tutarlı amortisman” olarak bilinmektedir. Normal amortisman yönteminde duran pozisyondaki bir varlığın kayıt altına alınmış olan değeri, söz konusu bu varlığın ekonomik ömrü ne kadarsa o sayıya bölünür ve her sene bu işlemin neticesinde elde edilen tutar kısmi amortisman kabul edilir.

Bu durumu bir örnek ile daha açık hale getirelim;

Örnek: Bir malın, varlığın resmi kayıtlardaki değeri 10.000.000 Türk Lirası şeklindedir ve bu mal için biçilen ekonomik ömür ise 5 sene olarak hesaplanmıştır. Bunun için 10.000.000’u 5’e bölüyoruz ve 2.000.000 Türk Lirası sayısını elde ediyoruz. Elde ettiğimiz bu tutar ise kısmi amortisman tutarı olmaktadır.

Bir başka örnek ile iyice açık hale getirmek gerekir ise;

Ekonomik ömür olarak 6 senelik bir uzunluğa sahip olan bir şirkete ait duran pozisyondaki bir malın, varlığın kısmi amortisman tutarı 4.000 Türk Lirası değerindedir. Bu durumda bu malın şirket tarafından satın alındığındaki değeri kaç paradır?

Çözüm: Bir önceki örneğe göre burada tersten bir işlem uygulayacağız. İlk örneğimizde bölme yolu ile kısmi amortisman tutarını elde etmiştik fakat burada elimizde kısmi amortisman tutarı olduğu için ve bu sefer de ürünün alış fiyatını bilmediğimiz için bölme yerine çarpma ile yola çıkıyoruz.

Ürünün kısmi amortisman tutarı ile ekonomik ömür uzunluğunu çarparak alış fiyatını elde edebiliriz. Bu durumda 4.000 Türk Lirası olan alış değeri ve 6 sene olan ekonomik ömrü birbiri ile çarptığımızda söz konusu malın 24.000 Türk Lirası kadar fiyat ödenerek şirkete alındığını öğreniyoruz.

Bir farklı örnek ile senelere göre amortisman bedelinin nasıl düşürüldüğünü öğrenelim;

Örnek: Bir şirketin 50.000 Türk Lirası’na satın aldığı ve gerçek değeri de satın alınan fiyat ile eşit olan bir ürünün ekonomik ömür uzunluğu 10 sene olarak hesap edilmiştir. Bu ürünün kısmi amortisman tutarı nedir ve bu ürünün 3 sene sonraki değeri kaç TL’ye düşecektir?

Çözüm: Kısmi amortisman tutarını  hesaplamak için ilk olarak 50.000 Türk Lirası tutarındaki malın değerini, malın ekonomik ömür uzunluğunun sene bazındaki değeri olan 10’a bölüyoruz. 50.000’i 10’a böldüğümüzde de 5.000 Türk Lirası sonucuna ulaşıyoruz.

Bu durumda söz konusu mal için kısmi amortisman tutarı 5.000 Türk Lirası’dır. Bu da demek oluyor ki bu mal, her sene sonunda gerçek değerinden (satın alınırken verilen para) 5.000 TL kaybedecek.

Soruda bizden ilgili varlığın üç yıl sonraki değeri sorulmuştu. Bu durumda kısmi amortisman tutarı ile 3’ü çarpıyoruz. 5.000’i 3’le çarptığımızda 15.000 Türk Lirası’na ulaşıyoruz. Bu 3 sene sonunda malın kaybedeceği değerdir.

Malın üç yıl sonunda değerinin kaç para olacağını bulmak için de esas fiyattan az önce bulduğumuz değeri çıkartıyoruz.

50’den 15’i çıkardığımızda karşımıza çıkan sonuç 35.000 Türk Lirası’na denk düşer ve bu durumda soruda bahsi geçen varlığın üç sene sonraki fiyatı amortisman hesaplama sonucunda 35.000 TL’ye düşmüştür diyebiliriz.

İkinci bir yöntem ise “azalan bakiyeler usulü” adı verilen bir amortisman hesaplama yöntemidir. Şimdi de bu yönteme göre amortismanın nasıl hesaplandığını inceleyelim.

Azalan Bakiyeler Usulüne Göre Amortisman Hesaplama

Kısmi amortismandan sonra karşımıza çıkan bir diğer amortisman hesap türü olan azalan bakiyeler usulüne göre amortisman hesaplama olmaktadır. Bu yönteme göre bir kişiye ya da işletmeye ait olan ve duran pozisyonda değerlendirilen bir malın ya da varlığın kayıt altındaki gerçek değeri, o malın ekonomik kullanım ömrüne tekabül eden sayıya bölünür. Bu bölme işlemi neticesinde elde edilen sayı, söz konusu malın kayıtlı (gerçek) değerine bölünür ve bunun ardından bir oran karşımıza çıkar. Bir sonraki adımda da bu oran iki ile çarpılır ve azalan bakiyeler usulüne göre amortisman hesaplama metodunda kullanacağımız asıl oran belirlenmiş olur. Final etabında da her sene kalan değer, az önce elde ettiğimiz  oran ile çarpılır ve senelik amortisman tutarı hesap edilir. Son sene kalan tutar için herhangi bir amortisman hesaplama işlemi yapılmaz. Son yıl için kalan tutar ne kadar olursa olsun, bu tutarın hepsi amortisman olarak kabul görür.

Kıst Amortisman Hesaplama

Faaliyetleri tamamen ya da kısmi olarak binek otomobillerinin kiralanması ya da farklı biçimlerde bu otomobillerin işletilmesi olanların, bu amaçla kullanımını gerçekleştirdikleri binek otomobilleri dahil olmayacak şekilde, işletmeye ya da işletmelere ait binek otomobillerinin aktif olduğu hesap dönemi için ay oranı, tam ay sayılmak şartı ile kalan ay süresi miktarınca amortisman ayrılır. Amortismana ayrılmayan döneme denk gelen bakiye değeri, itfa süresinin son senesinde tümden ortadan kaldırılır, yok edilir.

İşletmenin faaliyete konu olan binek araçlarının kiralanması ya da farklı yollar ile işletilmesi olmakla beraber, satın alınan bütün araçlar bu amaçla kullanılmadığı sürece söz konusu bu otomobiller için kıst amortisman ayrılır.

Araç Amortisman Hesaplama

Aracın amortisman oranının gerçek değeri ile çarpılması sonucu elde edilen sayı, hesaplanması yapılacak sene sayısı ile çarpıldıktan sonra aracın gerçek tutarından çıkarılarak araç amortisman hesaplama işlemi gerçekleştirilir.

Örneğin 100.000 Türk Lirası değerindeki bir aracın yüzde 20 amortisman oranı var ise ve iki sene sonunda bu aracın kaç para olacağını öğrenmek istiyor ise öncelikle 100.000 TL’nin yüzde 20’sini sonra da çıkan sonucun yüzde 20’sini almak yeterli olacaktır.

Amortisman Hesaplama!