Bono Getirisi Hesaplama

Günümüzde kişilerin gelir elde etmesi için türlü ekonomik imkanlar bulunmaktadır. Sahip olunan imkanlardan biri bonodur. Bono vade bakımından farklılık gösteren bir menkul kıymettir. Vade sonunda bono satın alan tarafın elde edeceği getiri en başından belirlenen koşullar dahilinde sağlanmaktadır. Bu anlamda vade sonunda bono bulunduran tarafın herhangi bir getiri riski bulunmamaktadır. Sadece vadesinden önce paraya çevrilmek […] Daha Fazla Bilgi

Günümüzde kişilerin gelir elde etmesi için türlü ekonomik imkanlar bulunmaktadır. Sahip olunan imkanlardan biri bonodur. Bono vade bakımından farklılık gösteren bir menkul kıymettir. Vade sonunda bono satın alan tarafın elde edeceği getiri en başından belirlenen koşullar dahilinde sağlanmaktadır. Bu anlamda vade sonunda bono bulunduran tarafın herhangi bir getiri riski bulunmamaktadır. Sadece vadesinden önce paraya çevrilmek istenen bonolarda faiz oranına bağlı olarak getiride değişimler meydana gelebilmektedir. Bono ihraç eden kurumların amacı kısa vadeli olarak kaynak arayışına girmektedir. Faaliyet ve projelerini gerçekleştirmek amacı ile nakde ihtiyaç duyan kurumlar kısa vadede geri ödemek şartı ile ihraç ettikleri borç senetleri ile kaynak ihtiyaçlarını karşılamaktadır. Vadenin sona ermesi ile en başta şartlarda menkul kıymet sahibine ödeme yapmaktadır.

Bono Nedir?

Üzerinde belirli bir miktar para yazan, senet lehdarına ya da lehdar emrine kayıtsız ve şartsız şekilde ödeme yapılacağını taahhüt eden kambiyo senetlerine bono denilmektedir. Bononun bir diğer ifadesi de emre muharrer senettir. Üzerinde bono ya da bir diğer ifade şekli olan emre muharrer senet tanımını bulundurmayan ve açık şekilde emre yazılı olarak düzenlenen senetler emre yazılı ödeme vaadi olarak kabul edilmektedir. Bahsi geçen durum Türk Ticaret Kanunu’nun 776-779. maddelerinde düzenlenmiştir.

Bir başka anlatım ile bono vadesi en fazla bir yıl ile sınırlı olan menkul kıymetlere bono denilmektedir. Bonoyu çıkaran kurum öngörülen vadenin sona ermesi ile belirli bir miktarı bono satın alan tarafa ödemekle yükümlüdür. Hazine Müsteşarlığı tarafından çıkarılan bir yıldan kısa vadeli ihraçlara Hazine Bonosu denilmektedir.

Bononun İngilizce karşılığı olan Bond tanımı Amerika Birleşik Devletleri Hazinesi ihraçları için en fazla otuz yıl olmak üzere on yıldan uzun vadeli kıymetli evrakları, Note tanımı bir yıl ile on yıl arasında vadeye sahip ihraçları ve Bill tanımı en fazla bir yıl olmak üzere bir yıldan kısa vadeli ihraçları ifade etmektedir.

Bir kıymetli evrak olan bono satış işlemleri, kira anlaşmaları, ödünç sözleşmeleri ile hizmet sözleşmeleri gibi paranın konu konu olduğu tüm hukuki borç ilişkilerinde söz konusu olabilmektedir.

Düzenlenen bonolarda iki taraf bulunmaktadır. Bu taraflardan biri bono senedini düzenleyen taraf olan keşideci diğeri ise lehine senet düzenlenmiş taraf olan lehdardır.

Kanuni olarak bono emre yazılı olmak zorundadır. Bono hamiline düzenlenememektedir. Bir kişinin namına (adına düzenlenecek olan bononun emre yazılı olmadığının (menfi emre kaydı) ya da nama yazılı olduğunun açık şekilde belirtilmesi gerekmektedir. Bonolar yasal olarak mücerret bir borç ikrarı niteliği taşımaktadır.

Türk Ticaret Kanunu’nun 776. maddesine belirtiliği üzere bonoda yer alması gereken zorunlu unsurlar ve alternatif zorunlu unsurlar şu şekildedir;

Bonoda bulunması gereken zorunlu unsurlar;

  • Bono ibaresi ya da emre yazılı senet ibaresi
  • Belirlenen bir miktarın kayıtsız ve şartsız olarak ödenmesi vaadi
  • Bonoda lehdar olan tarafın adı ve soyadı
  • Bononun düzenlenme tarihi
  • Bonoyu düzenleyen tarafın imzası

Bonoda bulunması gereken alternatif zorunlu unsurlar;

  • Bononun düzenlenme yeri
  • Bononun ödeme yeri

Bono Getirisi Nedir?

Bir kurum tarafından ihraç edilen ve bir yıldan kısa vadeli olma özelliğini barındıran bonoların vade sonunda bono satın alan tarafa sağladığı getiri bono getirisi olarak ifade edilmektedir. Bono getirisinin belirlenmesinde anapara tutarı, faiz oranı ve vade bilgilerine ihtiyaç duyulmaktadır. İhraç edilen bonodan elde edilen getirinin hesaplanmasında Bono Getiri Hesaplama formülü kullanılmaktadır. Bono getiri formülü ve bono getiri hesaplamasına ilişkin örnekler yazının devamında yer alan Bono Getirisi Nasıl Hesaplanır? başlığı altında anlatılmaktadır.

Bono ve Faiz Oranı İlişkisi

Kişinin elinde bulunan bono değeri faiz ile ters orantılı bir ilişki içerisindedir. Faizlerin düşük olduğu sırada yüksek değere sahip olan bonolar faizler yüksekken düşük değere sahip olmaktadır.

Faiz oranlarında meydana gelen değişimler uzun vadeli bonolara oldukça etki etmektedir. Ancak bu durum bononun vadesinden önce tahsil edilmesi durumlarında göz önünde bulundurulması gereken bir durumdur. Bono vade sona ermeden tahsil edilmez ise vade sonunda anlaşılan faiz oranı üzerinden getiri sağlanır.

Faiz oranı ve bono değerleri arasında bulunan ters ilişkiyi şu şekilde de açıklamak mümkündür;

Faizlerin yükselişe geçmesi sırasında piyasaya yeni ihraç edilen bonolar yüksek faiz oranından işleme alınmaktadır. Bu sebeple yeni ihraç edilen bonolar piyasadaki eski bono ihraçlarına göre daha iyi getiri sağlamaktadır. Dolayısı ile eski bono ihraçlarının değeri düşüşe geçer.

Faizlerin düşüşe geçmesi sırasında piyasaya yeni ihraç edilen bonolar düşük faiz oranından işleme alınmaktadır. Bu sebeple yeni ihraç edilen bonolar piyasadaki eski bono ihraçlarına göre daha düşük getiri sağlamaktadır. Dolayısı ile eski bono ihraçlarının değeri daha yüksek olur.

Faiz oranının seviyesini ve hangi yönde eğilim gösterdiğini etkileyen çeşitli faktörler bulunmaktadır. Bu faktörlerin başında enflasyon gelmektedir. Faiz oranlarının büyüyen ve gelişen ekonomilerde düşük enflasyon olması sebebi ile düşüş  eğiliminde, yüksek enflasyona sahip gerileyen ekonomilerde ise artış eğiliminde olduğu gözlemlenmektedir.

Bono ve Tahvil Arasındaki Fark

Hem bono hem de tahvil devlet tarafından ihraç edilirse devlet iç borçlanma senedi adını alır. Bahsi geçtiği gibi benzer özelliklere sahip olan bono ve tahvil arasında bazı farklılıklar bulunmaktadır. Bono ve tahvili arasındaki en ayırıcı özellik vadedir. Bonolar bir yıldan daha kısa vadeye sahip borçlanma senetleri anlamına gelmektedir. Buna karşın tahviller ise bir yıldan uzun vadeye sahip borçlanma senetleri anlamına gelmektedir.

Şirketlerin ihraç ettiği kısa vadeli borçlanma senetlerine finansman bonosu denilmektedir. Birer menkul kıymet olan tahvil ve bononun her ikisi de düşük risk içermektedir.

Tahvil ve bono vade bitiminin ardından anapara tutarına eklenen faiz getirisi ile menkul kıymet sahibine tahsil edilmektedir. Bonolar yazı içerisinde de belirtildiği üzere vade bitimi beklenmeden ikincil piyasada satılabilmektedir.

Bono Getirisi Nasıl Hesaplanır?

Bono getirisi hesaplama işlemleri bir formül yardımı ile kolayca yapılabilmektedir. Bono getirisi hesaplama işlemlerinde kullanılan formül şu şekildedir;

Bono Getirisi = (Anapara Tutarı / 100) X (Basit Faiz / 365) X Gün Sayısı

Örnek 1 : Kişinin elinde bulunan bononun vadesi 6 Mart 2010 tarihinde dolacaktır. 23 Mayıs 2009 tarihinde yani vadenin dolmasına 287 gün kala 5.000.00 Türk Lirası değerinde ve yüzde 15.50 faiz oranına sahip bir bononun getirisi ne kadar olacaktır?

Çözüm : Örnekte yer alan verilere göre yapılacak olan bono getirisi hesaplama işlemi için yukarıda yer alan formül kullanılmaktadır. Buna göre;

Bono Getirisi = ( 5.000.00 Türk Lirası / 100) X (15.5 / 365) X 287

Bono Getirisi = 609.38 Türk Lirası olarak bulunmaktadır.

Örnek 2 :

Anapara tutarı : 10.000.00 Türk Lirası

Vadenin sora ereceği tarih : 30 Ekim 2010

Bugünün tarihi : 15 Aralık 2010

Vadenin dolmasına kalan gün sayısı : 46 gün

Faiz oranı : 1.65

Yukarıda verilen bilgiler doğrultusunda sahip olunan bir bonodan vade sonunda elde edilecek olan getiri tutarını hesaplayınız.

Çözüm :

Bono Getirisi = ( 10.000.00 Türk Lirası / 100) X (16.5 / 365) X 46

Bono Getirisi = 20.74 Türk Lirası

Bono Getirisi Hesaplama!