Envanter Performansı Hesaplama | Sen iste o hesaplasın!

Envanter Performansı Hesaplama

Belirli bir tarihe ait alacak, borç ya da varlıkların miktar ve değerlerinin düzeltme ve kontrol yoluna başvurularak belirlenmesi olarak bilinen envanter nedir, envanter performansı hesaplama nasıl yapılır? Envanter ne işe yarar, ne gibi yollarla belirlenir? Bu yazımızda envanter konusu hakkında detaylı bilgileri sizlere sunduk.

Envanter Nedir?

Ekonomik bir işleme konu olan varlıkların belirli bir dönem sonunda birer birer takip edilmesini, ölçümlenmesine, analiz edilmesine ve ilgili zamandaki rayiçlere göre bedellerinin belirlenmesine ait işlemlere envanter adı verilmektedir.

Her ülkenin kendisine ait envanter ve muhasebe sistemi bulunmaktadır. Fransızca kökenli olan envanter kelimesi İngilizce de “inventory” olarak bilinmektedir. Sözlükte envanter kelimesinin anlamı şu şekilde açıklanır: bir ticari kurum ya da kuruluşa ait mal ve öteki varlıkları, genel anlamda borçlu ve alacaklı ilişkilerini ve bu ilişkilerin niceliklerini ayrıntılı bir biçimde gösterme ve bu durumu gösteren çizelge.

Ekonomik anlamda envanter; ölçmek, saymak ve değerlendirmek maksadıyla bilanço günü geldiğindeki mevcut durumu, alacak miktarını ve borç miktarını kesin bir biçimde tüm ayrıntıları ile belirleme işlemine verilen isimdir.

Alacaklar, borçlar ve mevcut değerler envanter işleminin ekonomik değerlerini oluşturan faktörlerdir. Envanter işlemi esas olarak bir defter üzerine çıkarılır fakat büyük miktarda malların kullanıldığı büyük kuruluşlara ait envanterler liste halinde düzenlenebilir. Ticari yasalara göre sayılması, ölçülmesi ve belirlenmesi mümkün olmayan malların değerlerinin tahmin yoluyla belirlenmesi mümkündür.

İşletme tipi kuruluşlarda bir hesap dönemi içinde ortaya çıkan ve mali değer taşıyan işlemler bütününün belgelere dayandırılıp alakalı hesaplara kaydedilmesinin ardından çıkarılan genel ve geçici mizan, envanter bilgileri olmadan bilançonun ve gelir tablosunun düzenlenmesine imkan tanımaz.

Genel geçici mizandan yararlanabilmek amacıyla dönem sonu bilançosunun ve söz konusu dönemin gelir tablosunun hazırlanamıyor olmasının belli başlı sebepleri şu şekilde karşımıza çıkar:

Aralıklı envanter bilgilerinden yola çıkılarak mal hareketleri muhasebe kayıtları altına alındığında eldeki varlıkların değerini alakalı hesap kalanından tahmin etme olanağı bulunmamaktadır.

Şirket hakkındaki mal hareketleri düzenli olarak envanter yöntemi kapsamında kayıt altına alınmış ols dahi hesap dönemi içerisinde çalınma, kaybolma, fire gibi miktar eksilmelerine sebep olan olaylar ile birlikte fiyat düşmesi, modası geçme gibi durumların meydana gelmesi ile ortaya çıkan azalışlar sonucunda mevcut malların değeri görülemeyebilir.

Envanter Performansı Hesaplama Hatalarının Sebepleri

Mal haricinde bulunan öteki varlıklarda farklı sebeplerle gerçek durum ile hesap içinde görünen miktar arasında fark bulunabilir. Mesela kasa hesabında bulunan tutar ile sayım sonucunda elde edilen miktar arasında eksik ödeme, hırsızlık, tahsilat hatası gibi sebeplerden ötürü eşitlik sağlanamayabilir.

Firmanın bazı alacaklarının tahsilatı şüpheli hale gelmiş, bazı alacakların ise tahsil ihtimali tamamen ortadan kalkmış olması durumunda buradan gelecek tutar “değersiz” statüsüne gerilemiş olabilir.

Dönemin bitişinde portföy dahilinde yer alan alacak senetlerinin nominal değerleri ve tasarruf değerlerinin farklı olduğu durumlar ortaya çıkmış olabilir.

Portföy içerisinde yer alan hisse senetlerinin alış bedelleri bazında değer kaybı yaşaması durumuyla karşılaşılmış olunabilir.

Amortisman bazlı bazı varlıklarda yıpranma, aşınma, teknolojik anlamda “yenilik” özelliğini kaybetme gibi sebeplerden ötürü değer kayıpları oluşmuş olabilir.

Enflasyon faktörü devreye girmiş olabilir.

Tahakkuk edilmiş lakin tahsilatı henüz gerçekleştirilmemiş olan gelirler ve ödenmemiş gelirlerin kayıtları aksamış ya da unutulmuş olabilir.

Gider ve gelir hesabı yaparken gelecek senelerde alınacak paralar ya da ödenecek paralar yanlışlıkla aktif döneme dahil edilmiş olunabilir. Bu sebepten ötürü dönem ayarlamalarının doğru bir şekilde kayda geçirilmesi gereklidir.

Kimi mali özellikli işlemlerin kayıtları yapılmamış olabilir.

Dönem içi yanlış hesaplar söz konusu olabilir, yapılan bu yanlış hesaplamalarda tutar hataları ortaya çıkmış olabilir.

Hesap döneminin başında firmanın elindeki varlıkların toplam değeri ve borçları ile hesaplarda karşımıza çıkan değerlerin aynı olması durumunda hesap döneminin ardından çıkarılan genel geçici mizanda üst tarafta belirtilen sebepler neticesinde ilgili değerlerde farklılıklar oluşmuş olabileceğinden ötürü dönem sonu işlemlerine (envanter hesaplamaya) gerek olabilir.

Envanter Performansı Hesaplama İşlemi

İş yaşantısında envanter kelimesi kimi zaman bir işletmenin mevcut parası, alacağı paralar ve borç kapsamında ileri tarihte ödeyeceği paraların dökümünü gösteren listeler bazında karşımıza çıktığı gibi kimi zaman da stokların miktar ve değerlerini ifade edebilmek için kullanılır.

Envanter performansı hesaplama, envanter çıkarma işlemi, değerleme ve sayım olmak üzere iki aşamalı bir şekilde yapılır.

Dönem sonu envanter işlemleri muhasebe içi envanter ve muhasebe dışı envanter olmak üzere de ikiye ayrılabilmektedir.

Muhasebe dışı envanter, ekonomik varlıkların büyük defter hesaplarında bulunan karşılığı baz alınmaksızın bu ekonomik varlık ve borçların birer birer hesaplanması, check edilmesi ve de değerlendirilmesi neticesinde yapılan bir işlemdir. Bilançonun hazırlanması durumu tamamen muhasebe dışı envanter sürecine bağlı olarak gerçekleşir.

İşletmenin mizacına en yatkın bir şekilde ve dökümlü bir biçimde çıkartılan envanter, bilançonun güvenli ve en doğru bir biçimde ortaya konmasını sağlamaktadır. Vergi Usül Kanunu ve Ticaret Kanunu ile tanımı gerçekleştirilen ve senede en az bir defa yapılması şart olan envanter de muhasebe dışı envanterdir.

Firmaların kuruluş zamanında ve bu zamanın ardından her hesap döneminin bitişinde envanter çıkarmaları gerekliliği bulunmaktadır. Genel anlamda hesap dönemi bir normal takvim yılıdır yani 12 aydan oluşan bir süreçtir. Hesap dönemi bitişinde çıkarılan envanter, bu dönemleri izleyen hesap döneminin dönem başı envanterini yaratmaktadır.

Kimi durumlarda işleyiş süresi bir normal takvim senesinden de kısa olması halinde bu zaman dilimleri bir hesap dönemi olarak kabul edilir, envanter çıkarma işlemi gerçekleştirilir ve buna bağlı bir şekilde de bilanço düzenlemesi yapılır. Elde edilen kazançlar ise bu senenin kazancı kabul edilmiş bir şekilde vergilendirilmektedir. Söz konusu yıl içinde işe giriş yapan ve işi bırakan mükellef kişiler, işe başlama ve işi bırakma zamanlarında bilanço düzenler, envanter çıkarırlar.

Alakalı dönemden bir önceki takvim senesi dahilinde işleyişe devam edip de ilgili sene içerisinde işten ayrılalar işi bıraktıkları tarihte envanter çıkarmalı ve bilanço düzenlemesi yapmalıdırlar. İlgili sene içerisinde işe başlayıp devam edenler ise işe başladıkları tarihte ve alakalı senenin bitişinde envanter çıkarıp bilanço düzenlemelidirler.

Envanter performansı değerlendirmesi yapılırken envantere hazırlık süreci ve sayım süreci olarak iki farklı aşama ile de karşı karşıya kalınır.

Envanter hazırlama işlemleri işletmede yer alan varlıkların çeşitleri baz alınarak sınıflara ayrılmasının sağlanması ile başlar. İşletmede yer alan bütün varlıkların özellikleri kontrol edilir ve benzer özellikli mallar sınıflandırılır. Eldeki malların doğru bir şekilde sayılması da envanter çıkarılması sürecinde en hayati noktalardan birisi olarak karşımıza çıkmaktadır.

Envanter defteri de işletmelerin yaptığı muhasebe dışı envanter hesaplamasında belirlenen bütün mal ve borçları dökümlü bir şekilde ortaya koyan, kayıt altına alındığı defterlerdir. Öteki taraftan dönem bitişi bilançosunun da bu deftere geçirildiği olur. Az yapraklı bir ticari defter şeklinde karşımıza çıkabilecek olan envanter defteri özel olarak da bastırılabildiği için farklı boyutlarda da bulunabilir

Sayımın ardından envanter performansı hesaplama ya da diğer bir deyişle envanter değerleme işlemi yapılır. Bir işletmeye ait borç ve varlıkların bilanço gününe ait değerlerinin tespitiyle birlikte takdiri şeklinde tanımlanan envanter değerlendirmesinin amacı şudur:

Firmanın belli bir döneme ait mali ve iktisadi açıdan gerçek duruma en yakın halini ve hesap dönemi karnesini kar ve zarar açısından tespit etmek.

Bu maksat ile firmaya ait bütün değerler sayılıp miktarları ortaya konduktan hemen sonra tek para birimi (genelde bu Türk Lirası olarak kabul edilir) çarpılarak hesaplama gerçekleştirilir.

Envanter Performansı Hesaplama!