Faiz Oranı Hesaplama

Hem gerçek kişiler hem de tüzel kişiler maddi olanaklarını geliştirme amacı ile her zaman kaynak arayışı içerisindedir. Sahip oldukları tasarruflar ya da menkul kıymetler gibi finansal varlıklar üzerinden getiri elde etmek ve bu finansal kaynaklarının değerini artırmak için başvurulan yöntemlerden elde edilen faiz ile getiri sağlanmaktadır. Elde edilecek faiz miktarı anlaşma üzerinde yer alan ve tarafların kabul […] Daha Fazla Bilgi

Hem gerçek kişiler hem de tüzel kişiler maddi olanaklarını geliştirme amacı ile her zaman kaynak arayışı içerisindedir. Sahip oldukları tasarruflar ya da menkul kıymetler gibi finansal varlıklar üzerinden getiri elde etmek ve bu finansal kaynaklarının değerini artırmak için başvurulan yöntemlerden elde edilen faiz ile getiri sağlanmaktadır. Elde edilecek faiz miktarı anlaşma üzerinde yer alan ve tarafların kabul ettiği faiz oranına göre belirlenmektedir. Yazı içerisinde de faiz konusu ile ilgili olarak faizin ve faiz oranı ile ilgili ayrıntılı açıklamalara, faiz türlerine, faiz oranı paritesine, faiz oranı riski ile bu riskin sınırlandırılmasına ve faiz oranı hesaplamasına yer vermekteyiz.

Faiz Nedir?

Faiz kelimesi ile ilgili olarak ekonomi kapsamında yer alan farklı tanımlamalara sahiptir. Faiz, üretim faaliyetleri sonucunda sermaye girdisinden elde edilen getiri olarak açıklanmaktadır. Ancak yazımız içerisinde bahsedeceğimiz faiz tanımı iki ya da daha fazla taraf arasında doğan borç ilişkisinden doğan borç tutarının üzerine eklenen tutardır.

Faiz Türleri Nelerdir?

Ekonomide farklı faiz türü uygulamalar bulunmaktadır. Faiz türlerinin ne olduğu ve ne anlama geldiği aşağıda yer alan listede verilmektedir.

  • Basit Faiz : Yalnızca yatırılan anapara üzerinden elde edilen faiz getirisine basit faiz denilmektedir. Basit faiz hesaplaması ile ilgili formül şu şekildedir;

F (Faiz Tutarı) = A (Anapara) x n (Faiz Oranı) x t (Süre)

  • Bileşik Faiz : Yatırılan anapara üzerine her dönem sonunda elde edilen faiz getirisinin de eklenmesi ile ortaya çıkan kazanca bileşik faiz denilmektedir. Bileşik faiz hesaplaması ile ilgili formül şu şekildedir;

F (Faiz Tutarı) = A (Anapara) x [1 + n (Faiz Oranı)] t(Dönem Sayısı)

  •  Birikmiş Faiz : Her dönem süresi sonunda elde edilen faiz tutarının anaparaya eklenmesi ile elde edilen faiz tutarına bileşik faiz denilmektedir.
  • Dönemsel Faiz : Elde tutulma süresi boyunda anapara üzerinden elde edilen faiz getirisine dönemsel faiz denilmektedir.
  • Akdi Faiz : Bir sözleşme üzerinde anlaşmaya varacak olan iki ya da daha fazla tarafça belirlenen faiz oranına akdi faiz denilmektedir.
  • Temerrüt Faizi : Hukuksal işlemlerde uygulamaya koyulan faize temerrüt faizi denilmektedir. Temerrüt faizi, ödemede bulunacak olan tarafın söz konusu ödemeyi öngörülen vade içerisinde ödememesi durumunda akdi faizden daha yüksek oranda belirlenmesidir.
  • Kanuni (Yasal) Faiz : Hukuksal işlemlerde taraflarca herhangi bir faiz oranı belirlenmediği durumlarda kanunda söz konusu durumda uygulanması öngörülen faiz oranına kanuni faiz ya da yasa faiz denilmektedir.

Faiz Oranı Nedir?

Faiz oranı iki grup altında incelenmektedir. Söz konusu faiz oranları nominal faiz oranı ve reel faiz oranıdır. Bu iki faiz oranı türü ile ilgili açıklamalar şu şekildedir;

Nominal Faiz Oranı : Bu faiz oranı, banka gibi finans kurumları tarafından açıklanan faiz oranını belirtmektedir.

Reel Faiz Oranı : Bu faiz oranı ise enflasyona göre düzenlenen faiz oranını ifade eden faiz oranıdır.

Reel faiz oranı, nominal faiz oranı ile enflasyon arasındaki farkın bulunması ile elde edilmektedir.

Faiz Oranı Paritesi Nedir?

Bir ülkedeki faiz oranı ile farklı bir ülkedeki faiz oranı arasındaki farka eşit olarak prim ya da iskonto yapan vadeli döviz kuruna faiz oranı paritesi (Interest Parity) denilmektedir. Faiz oranı paritesinde, iki ülke arasında bulunan faiz oranı farkı söz konusu ülke açısından avantaj sağlıyor ise vadeli piyasada döviz kurunun aynı miktarda artış yapması durumu bulunmaktadır. Tam tersi durumda yani iki ülke arasında bulunan faiz oranı farkı söz konusu ülke açısından dezavantaj sağlıyor ise vadeli piyasada döviz kuru aynı miktarda azalışa uğraması durumu bulunmaktadır.

Garantili faiz arbitrajı açısında faiz paritesi büyük öneme sahiptir. Bu konu ile ilgili bir örnek verelim;

Faiz oranlarının ülke dışarısında ülke içerisine göre daha yüksek oranda olması halinde arbitraj amacı ile kısa-süreli fonların aktarımı yurt dışına doğru yönlendirilmektedir. Bu aktarım işlemi, fonların ülkeye geri getirilmesi sırasında herhangi bir kayba uğramaması amacı ile satım işlemi vadeli teslim şartı koyularak yapılmaktadır. Bu sebeple vadeli döviz kurunun mevcut faiz farkı ile dengeli olarak prim yapması halinde garantili faiz arbitrajı yapılması amacı ile elde bulundurulan fonların yurt dışına aktarılması avantaj sağlamamaktadır.

Faiz Oranı Riski Nedir?

Finansal varlığın sahip olduğu değerin faiz oranına oranlarının değişimine bağlı olarak dalgalanması durumuna faiz oranı riski denilmektedir. Tahvil fiyatlarının faiz oranlarına göre ters yönlü olması ve vadenin sona ermesine kalan sürenin uzaması ile faiz riski artmaktadır. Faiz riskinin vadenin sona ermesine kalan sürenin uzaması ile artması doğrultusunda artması sonucunda ise faiz yönetimi gerekliliği ortaya çıkmaktadır. Burada vade bitiminin faiz riskinin artmasına etki eden bir faktör olmasının sebebi ise tahvil fiyatı ile bono fiyatının değişimini belirleyen faktörlerden biri olmasıdır. Tahvil fiyatı ve bono fiyatı tanımlamalarında geçen fiyat ifadesi faize konu olan menkul kıymetin piyasa değerini belirtmektedir.

Faiz Riskini Sınırlandırma Yöntemleri

Faiz oranı riskini türlü yöntemleri uygulayarak sınırlamak mümkündür. Faiz oranı riskini sınırlandırmak amacı ile uygulanabilecek yöntemlerin başında portföyde ağırlıklı olarak kısa vadeli finansal varlıklara yer verilmesi gelmektedir. Kısa vadeli menkul kıymetler ile vade bitimine az kalan menkul kıymetlerde faiz riskinin daha az olması sebebi ile daha kısa süreli efektif vadeye sahip olan menkul kıymetlerin elde tutulması da bir başka yöntem olarak göz önüne alınmalıdır. Efektif vadenin dikkate alındığı durumlarda vade bitimine kalan sürenin yanında vade süresince meydana gelecek olan nakit akışları da göz önünde bulundurulmuş olmaktadır.

Kısa vadeli ya da düşük efektif vadeli finansal kaynak seçimi ile riski sınırlandırmanın ortaya çıkardığı üç önemli problemden bahsedilmektedir. Bahsi geçen üç önemli probleme ilişkin açıklamalar aşağıda maddeler halinde yer almaktadır.

  1. Piyasada geçerli olan getiri eğrisinin artan eğimli olması halinde uzun vadeli menkul kıymetler yüksek getiri söz konusu olmaktadır. Bu durumda kısa vadeye ya da kısa efektif vadeye sahip olan finansal varlıkların elde bulundurulması daha düşük getiri sağlayacaktır.
  2. Kısa vadeye sahip menkul kıymetlerin sürekli olarak elde tutulması, söz konusu menkul kıymetlerin satım ve tekrar alımı durumunu ortaya çıkardığı için kısa vadeye sahip menkul kıymetlerin satıp yeniden alma anlamına gelen döndürme maliyeti yüksek olabilmektedir.
  3. Yalnızca kısa vadeye sahip menkul kıymetlerin elde bulundurulmasının, portföy çeşitlendirmesi için olumsuz bir durum olması sebebi ile faiz oranı riski artacaktır.

Faiz Oranı Hesaplama Nasıl Yapılır?

Faiz oranlarının belirlenmesinde birçok faktör bulunmaktadır. Enflasyonun gelecekte ne durumda olacağına ilişkin öngörüler ve belirlenen hedefler faiz oranının belirlenmesinde etkili olmaktadır. Faiz oranına ilişkin alınan kararlar hesap verilebilirlik ilkesi ve şeffaflık ilkesi dolayısı ile kamuoyunun bilgisine sunulmaktadır. Faiz oranlarının belirlenmesinde;

Döviz kurları,

Üretimde tespit edilen açık,

Gelecek döneme ilişkin beklentiler,

Petrol ve bazı minerallerin uluslar arası piyasadaki fiyatları,

Kamu fiyatları etkili olmaktadır.

Faiz oranlarının belirlenmesinde etkili olan bu hususların yanında enflasyon oranı belirleyen ve aşağıda ifade edilen değişkenler de etkili olmaktadır.

  • Toplam arz ve toplam talep miktarı
  • Ücretler
  • İstihdam ile iş gücü maliyetleri
  • Kamu fiyatları
  • Maliye politikasının göstergler
  • Parasal göstergeler
  • Kredi büyüklükleri
  • Döviz kurları ile ödemeler dengesinde meydana gelen gelişmeler
  • Mal ve finans piyasalarının uluslar arası anlamdaki gelişmeleri
  • Enflasyona ilişkin beklentilerin değişimi
Faiz Oranı Hesaplama!