Gelir Vergisi Hesaplama

Devlet tarafından kişiler türlü vergilendirmeye tabi olmaktadır. Bu vergilendirmelerden biri de gelir vergisidir. Gelir vergisi, kişilerin elde ettikleri gelirle orantılı olarak devlete ödedikleri vergi türüdür. Gelir vergisi ile ilgili olarak oranlar ve açıklamalar Gelir Vergisi Kanunu’nda açıkça ifade edilmektedir. Biz de bu yazımızda sizlere gelir vergisi konusunda ayrıntılı olarak bilgi vermeye çalışacağız ve şu konulara […] Daha Fazla Bilgi

Devlet tarafından kişiler türlü vergilendirmeye tabi olmaktadır. Bu vergilendirmelerden biri de gelir vergisidir. Gelir vergisi, kişilerin elde ettikleri gelirle orantılı olarak devlete ödedikleri vergi türüdür. Gelir vergisi ile ilgili olarak oranlar ve açıklamalar Gelir Vergisi Kanunu’nda açıkça ifade edilmektedir. Biz de bu yazımızda sizlere gelir vergisi konusunda ayrıntılı olarak bilgi vermeye çalışacağız ve şu konulara değineceğiz;

  • Gelir vergisi
  • Gelir vergisi unsurları
  • Gelir vergisi türleri
  • Gelir vergisinde mükellefiyet
  • Gelir vergisinin ödenmesi
  • Gelir vergisi beyannamesi
  • Gelir vergisi dilimleri
  • Gelir vergisi hesaplama
  • Gelir vergisi borcu sorgulama

Gelir Vergisi Nedir?

Gelir vergisi genel tanımıyla gerçek kişiler tarafından bir takvim yılı içerisinde elde edilen kazançlar ile iratların safi toplamı üzerinden uygulanan bir vergi türüdür. Günümüzde yürürlükte olan 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu kapsamında subjektif karakter özelliği doğrultusunda gelir vergisinin alınmasında vergi mükelleflerinin kişisel ve ailevi durumları göz önüne alınmaktadır. Gelir vergisi mükellefinin kişisel durumu göz önüne alındığında genel indirim, aile durumu ve emek gelirinin sermaye gelirine kıyasla daha hafif şekilde uygulanması söz konusu olmaktadır. Gelir vergisi kapsamında gelir tanımının oluşmasında iki ayrı teori yer almaktadır. Bunlardan biri kaynak teorisi (dar anlama gelir) diğeri ise safi artış teorisi (geniş anlamda gelir)dir.

Kaynak Teorisi: Üretim sonucu elde edilen kazançtır. Yani üretim faktörleri arasında yer alan emek faktörü, sermaye faktörü, doğa faktörü ve girişim faktörü ile elde edilen kazançlardan gelir vergisi alınmasıdır.

Safi Artış Teorisi: Kişinin servetinde meydana gelen değer artışıdır. Buna göre üretimin söz konusu olmaması durumunda dahi kişinin elinde bulundurduğu değerlerde artış olması gelir vergisine tabii olması için yeterli olmaktadır. Safi artış teorisi kapsamında miras, bağış, haksız kazançlar, karşılıksız zenginleşmeler yer almaktadır. Ancak bu safi artış teorisinin uygulamasında değer artışlarının hesaplanması güç olduğu için, bu teori türü beraberinde birçok zorluğu da getirmektedir.

Gelir vergisinin söz konusu olabilmesi için belirlenen bazı özellikleri barındırması gerekmektedir. Elde edilen kazancın gelir vergisi kapsamında yer alması için söz konusu olan gelirde bulunması gereken özellikler şunlardır;

  1. Gelirin kişisel olması
  2. Gelirin bir takvim yılı içerisinde elde edilmiş olması
  3. Gelirin elde edilmiş olması
  4. Elde edilen gelirin gerçek ve safi olması
  5. Gelirin tüm kazanç ve iratların toplamı niteliğinde olması

Gelir Vergisine Konu Olan Gelir Unsurları

Gelir Vergisi Kanunu kapsamında vergiye konu olan gelir unsurları ayrı ayrı belirtilmektedir. Gelir vergisine konu olan gelir unsurlarının özellikleri ve bu unsurların vergilendirme şekli kanunda açıkça ifade edilmektedir. Buna göre Gelir Vergisi Kanunu kapsamında yer alan gelir unsurları aşağıdaki gibidir;

  • Ticari Kazançlar
  • Zirai Kazançlar
  • Ücretler
  • Serbest Meslek Kazançları
  • Gayrimenkul Sermaye İratları
  • Menkul Sermaye İratları
  • Diğer Kazanç ve İratlar

Gelir Vergisi Türleri Nelerdir?

Gelir vergisinin mükelleflerden alınmasında iki ayrı vergilendirme türü bulunmaktadır. Gelir vergisi türleri; üniter gelir vergileri ve sedüler gelir vergileridir.

Üniter Gelir Vergileri: Bu gelir vergisi türünde gelir vergisi mükellefinin elde ettiği tüm kazanç ve iratların toplandıktan sonra vergilendirilmesi söz konusu olmaktadır. Vergi mükellefinin zararının olması durumunda karlar ile zararların karşılıklı mahsubu gerçekleştirildikten sonra geriye kalan safi gelirden mükellefin kişisel durumu ile ailevi durumu göz önüne alınmaktadır. Göz önüne alınan durumlardan birtakım indirimler yapılmaktadır. Üniter gelir vergisi türü kendi içinde de ikiye ayrılmaktadır. Tek elemanlı üniter gelir vergisi ve çift elemanlı üniter gelir vergisinin tanımları ise şu şekildedir;

  • Tek elemanlı üniter gelir vergisinde vergi mükellefinin elde ettiği tüm kazanç ve iratların toplanmasıyla vergi uygulaması yapılmaktadır.
  • Çift elemanlı üniter gelir vergisinde ise vergi mükellefinin elde ettiği tüm kazanç ve iratların toplanmasının ardından toplam tutarın belli bir miktarı aşması halinde artan oranlı tarifeye tabi tutulmaktadır.

Sedüler Gelir Vergileri: Bu gelir vergisi türünde gelir vergisi mükellefinin elde ettiği tüm kazanç ve iratlar ayrı ayrı olmak üzere vergilendirilmektedir. Ayrıca sedüler gelir vergisinde kar ve zararların karşılıklı mahsubunun yapılması söz konusu olmamaktadır. Ancak kişisel durumlar ve ailevi durumlar sedüler gelir vergisinde göz önüne alınıp birtakım indirimler yapılmaktadır. Sedüler gelir vergisi türünde kazanç ve iratların belli bir miktarı aşması halinde global nitelikte bir vergilendirme uygulamasına gidilmektedir.

Bu bakımdan sedüler gelir vergisi ile çift elemanlı üniter gelir vergisi türü benzerlik gösteriyor gibi görünse de iki tür arasında fark bulunmaktadır. Sedüler gelir vergisinde gelir unsurlarında ilk olarak ayrı ayrı vergilendirme yapılmaktadır. Çift elemanlı üniter gelir vergisinde ise gelir unsurlarının toplamı üzerinden vergilendirme yapılmaktadır.

Türkiye’de gelir vergisi anlamında tek elemanlı üniter gelir vergisi uygulanmaktadır. Türkiye dışında Almanya, Hollanda ve Fransa’da da tek elemanlı üniter gelir vergisi uygulanmaktadır.

Gelir Vergisinde Mükellefiyet

Gelir Vergisi Kanunu’nda vergi mükellefleri, dar mükellef ve tam mükellef olmak üzere iki ayrı sınıfa ayrılmıştır.

  • Tam mükellefiyet kapsamında Türkiye’ye yerleşmiş olanlar ile uyruğu Türkiye Cumhuriyeti olanlar (resmi daire ve müesselere bağlı olup da görev sebebi ile yurt dışında ikamet eden Türk vatandaşlar) yer almaktadır.
  • Dar mükellefiyet kapsamında ise Türkiye’de ikamet etmeyen ve uyruğu Türkiye Cumhuriyeti olmayan kişiler esas alınmıştır. Buna göre Türkiye’ye yerleşmiş olmayan ve Türk vatandaşı olmayan ancak Türkiye’de gelir elde eden gerçek kişiler dar mükellef olarak tanımlanmaktadır.

Gelir Vergisi Kanunu kapsamında yer alan tam mükellefiyette kişi esas alınırken dar mükellefiyette kaynak esas alınmaktadır.

Gelir Vergisinin Ödenmesi

Gelir Vergisi Kanunu kapsamında gerçek kişilerden alınan gelir vergisi ödemesi için gelir vergisi beyannamesinde bulunmak gerekmektedir. Vergi mükelleflerinin gelir vergisi beyannamesini Mart ayı içerisinde ayın 25’ine kadar ilgili vergi dairesine bildirmeleri zorunludur. Gelir vergisinin ödenmesi ise iki eşit taksit ile yapılmaktadır. Vergi ödemesinin ilk taksiti Mart ayının sonuna kadar ödenmektedir. İkinci taksit ise aynı yıl içinde Temmuz ayının sonuna kadar ödenmektedir.

Gelir Vergisi Beyannamesi

Gelir vergisi beyanında bulunulması ile birlikte vergi mükellefi tarafından mali güç (vergiye tabi olan gelirler) idareye bizzat bildirilmiş olmaktadır. Gelir Vergisi Kanunu’na göre üç ayrı beyanname çeşidi bulunmaktadır. Bunlar; yıllık beyanname, muhtasar beyanname ve münferit beyannamedir.

  • Yıllık beyannamede gelir vergisi mükellefinin farklı farklı kaynaklardan elde ettiği ve bir takvim yılı içerisinde yer alan kazanç ve iratlar toplanıp hesaplandıktan sonra hesaplanan gelir ilgili vergi dairesine bildirilmektedir. Bir takvim yılına ait beyannamenin bir sonraki yılın Mart ayı içerisinde verilmesi gerekmektedir (Örneğin; 2016 yılına ait gelirlerin 2017 yılı Mart ayı başı ile 25’i arasında beyanname ile bildirilmesi gerekmektedir.). Vergi mükellefi eğer takvim yılı içinde yurdu terk etmiş ise terk ettiği tarihten önceki on beş gün içerisinde beyannameyi vermelidir. Ölüm halinin söz konusu olması durumunda ise beyanname ölüm tarihinden itibaren dört ay içerisinde verilmelidir.
  • Muhtasar beyanname vergi tevkifatı beyanı amacı ile düzenlenip vergi dairesine verilmektedir. Muhtasar beyanname türünde hem işverenler hem vergi tevkifatı yapan diğer vergi sorumluları tarafından tevkifat edilen vergilerin matrahları ile birlikte vergi dairesine bildirilmesini kapsamaktadır.
  • Münferit beyanname dar mükellefleri ilgilendiren bir beyanname türüdür. Genel olarak münferit beyanname yerine yıllık beyanname ile bildirimde bulunulmaktadır. Münferit beyanname ile dar mükellefler için söz konusu olan bazı kazançların (gayrimenkullerin elden çıkarılması ile elde edilen kazanç ve iratlar, menkul malların elden çıkarılması ile elde edilen kazanç ve iratlar, ticari ve zirai işletmelerde faaliyet durdurulması ile elde edilen kazanç ve iratlar, arızi olarak elde edilen bazı kazanç ve iratlar, ticari ya da zirai faaliyette bulunulmaması veya ihale yoluyla elde edilen kazanç ve iratlar gibi) bu beyanname türü ile bildirileceği ifade edilmektedir.

Gelir Vergisi Dilimleri

2016 yılı için geçerli olan Gelir Vergisi Kanunu madde 103’te yer alan gelir vergisi tarifesi aşağıdaki gibidir.

12.600 Türk Lirası’na kadar 15%
30.000 Türk Lirası’nın 12.600 Türk Lirası için 1.890 Türk Lirası, fazlası 20%
69.000 Türk Lirası’nın 30.000 Türk Lirası için 5.370 Türk Lirası, (ücret gelirlerinde 110.000 Türk Lirası’nın 30.000 Türk Lira’sı için 5.370 Türk Lirası), fazlası 27%
69.000 Türk Lirası’ndan fazlasının 69.000 Türk Lirası için 15.900 Türk Lirası, (ücret gelirlerinde 110.000 Türk Lirası’ndan fazlasının 110.000 Türk Lirası için 26.970 Türk Lirası), fazlası 35%

Gelir Vergisi Hesaplaması Nasıl Yapılır?

Gelir vergisi hesaplaması için gelir tutarının gelir vergisi oranı ile çarpılması gerekmektedir. Gelir tutarlarına göre farklılık gösteren gelir vergisi oranları için Maliye Bakanlığı’nın yayınladığı gelir vergisi dilimlerine bakılmalıdır. Gelir vergisini daha pratik ve doğru sonuca ulaşmak için gelir vergisi hesaplama aracımız yardımı ile yapmak için hesaplama aracına girdikten sonra sizden istenen bilgileri ilgili alanlara girip hesapla butonuna tıklamanız yeterli olacaktır.

Gelir Vergisi Hesaplama Örneği

Bir kişinin Haziran ayına kadar ödemiş olduğu gelir vergisi matrahı toplamının 5.000.000 Türk Lirası ve bu kişinin Haziran ayı gelir vergisi matrahının 1.000.000 Türk Lirası olduğunu varsayalım. Bu durumda Haziran ayında ödenmesi gereken vergi tutarı ne kadar olmaktadır?

Söz konusu olan kişinin matrah toplamı ile Haziran ayı matrahı toplamına bakıldığında gelir vergisi dilimlerinden birinci dilimden daha küçük olduğu görülür. Bu sebeple matrahın birinci dilim oranı ile çarpılması gerekmektedir.

Hesaplanan vergi tutarı = 1.000.000 Türk Lirası x 0,15 = 150.00 Türk Lirası olarak bulunmaktadır.

Gelir Vergisi Borcu Sorgulama

Gelir vergisi kapmasında yer alan vergi borcunun sorgulanması internet üzerinden mümkün olmaktadır. Gelir vergisi borcunun internet üzerinden sorgulanması için Gelir İdaresi Başkanlığı’nın resmi internet sayfasını ziyaret etmek gerekmektedir.

Gelir Vergisi Borç Sorgulaması İçin TIKLAYINIZ!

Gelir Vergisi Hesaplama!