IQ Hesaplama

IQ yani Intelligence Quotient, bireylerin zeka seviyelerini belirlemek için kullanılan bir kavramdır. Türkçesi “zeka katsayısı” anlamına gelen IQ’nun hesaplanmasındaki ana elemanlar kişinin gerçek yaşı ve zeka yaşıdır. IQ hesaplama işlemi kabaca şu şekildedir: Bireyin zeka yaşı, gerçek yaşa bölünür ve çıkan sonuç yüz ile çarpılır. IQ’da ortalama değer 100 olarak kabul edilmektedir. Sonucun yüz çıkması için kişinin […] Daha Fazla Bilgi

IQ yani Intelligence Quotient, bireylerin zeka seviyelerini belirlemek için kullanılan bir kavramdır. Türkçesi “zeka katsayısı” anlamına gelen IQ’nun hesaplanmasındaki ana elemanlar kişinin gerçek yaşı ve zeka yaşıdır. IQ hesaplama işlemi kabaca şu şekildedir:

Bireyin zeka yaşı, gerçek yaşa bölünür ve çıkan sonuç yüz ile çarpılır. IQ’da ortalama değer 100 olarak kabul edilmektedir. Sonucun yüz çıkması için kişinin zeka yaşı ile gerçek yaşının birebir aynı olması gerekmektedir. Sonucun yüzden yüksek çıkması için ise kişinin zeka yaşının gerçek yaşından daha yüksek bir sayıya tekabül etmesi gerekir. Zeka yaşı, gerçek yaşından daha küçük bir sayıya denk gelen kişilerde IQ seviyesi yüzün altında çıkar.

IQ Seviyeleri Nelerdir?

IQ bireyin zeka katsayısını temsil ettiği için, bu katsayılar belirli aralıklarla kişinin zekasıyla ilgili belirli seviyelere işaret etmektedir. IQ seviyeleri, belirli testlere göre farklı anlamlar ifade edebilme potansiyeline sahip olsa da genel kabul şu şekildedir.

IQ seviyesi 20 – 34 arasında çıkan insanlar zeka engelli kabul edilirken 35 – 49 arasında bir zeka katsayısına sahip olan insanlar orta zeka geriliği, idiot, embesil gibi teşhislerle karşılaşır. 50 – 69 seviyesinde IQ’ya sahip bireyler zeka geriliğine sahip kabul edilir. 70 – 79 sınırda zeka, 80 – 89 donuk normal zeka, 90 – 109 ise normal zeka kavramlarına denk düşmektedir.

110 – 119 arasında IQ değerine sahip olan bireyler parlak zekaya sahip kişilerdir.

120 – 129 arasındaki zeka katsayısına sahip olanlar ise üstün zekalı olarak tanımlanır.

130 – 150 sayıları arasında IQ değerine sahip olanların zekaları ise çok üstün sıfatıyla tanımlanır.

150 ve üzeri ise dahi kabul edilir ve bu insanların toplum içindeki sayısı hayli az olmakla birlikte “milyonda bir” karşılaşma ihtimali de görülür.

IQ’nun Anahtar Kavramı: Zeka

IQ testleri ve bu testlerden elde edilen IQ değerlerinden kişinin zeki olup olmadığına yönelik sonuçlara varılır. Yani IQ birebir olarak zeka ile alakalı bir şeydir. Peki zeka nedir, zeka türleri çeşitlilik gösterir mi?

Soyut veya somut varlıklar arasındaki bağı, algı ve kavramlar vasıtasıyla belirleyebilme, muhakeme edebilme, soyut düşünebilme gibi zihinsel eylemleri başarılı bir biçimde, uyumsuzluğa mahal vermeden, belirli bir amaç doğrultusuna kullanabilme yetenekleri, zeka sözcüğüyle tanımlanmaktadır.

Zeka, bireyden bireye farklılık gösterdiği için farklı tanımlara da sahip olabilmektedir. Zeka, biyolojik temellere dayanmakla birlikte, geliştirilme kapasitesi olan bir yapıya sahiptir. Bazı tanımlarda ise zekanın gelişme kapasitesinin olduğu yok sayılır ve zeka doğuştan sahip olunan, kuşaktan kuşağa kalıtım yoluyla aktarılan, deneyimlerle biçimlenen bir yapıya sahiptir.

Zekanın ne olduğu, doğuştan mı geldiği, geliştirilebilir olup olmadığı asırlardır tartışılan bir konudur. Öte yandan, birçok bilim insanının hemfikir olduğu nokta ise zekanın türleri, çeşitleri olduğudur.

Zeka Çeşitleri:

  • Doğacı zeka: Doğaya düşkünlükleriyle bilinen insanlarda rastlanan zeka türüdür. Kapalı ortamlardan daha çok açık ortamları, doğal alanları seven; hayvan ve bitki yetiştirme konusunda yetenekli insanlarda görülür.
  • Sözel (dilsel) zeka: Yeni bir dil öğrenme konusunda yetenek sahibi olan, kitap okumayı seven, karmaşık cümle yapılarındaki anlamı kolayca çözebilen, hitap gücü yüksek, okuduklarını yorumlamada iyi olan bireylerin sahip olduğu zeka türüdür.
  • Sayısal (mantıksal) zeka: Matematik konusunda başarılı, algoritma kavrama kabiliyet yüksek insanlarda görülür. Bu insanlar IQ testlerinde de başarı sahibi olurlar.
  • Görsel zeka: Görsel hafızaları kuvvetli olan, üç boyutlu cisimlerle ilgili matematik problemlerine hakim olabilen, çizim kabiliyeti yüksek kişilerde görülür.
  • Kinestetik (bedensel) zeka: Kas hakimiyeti konusunda başarılı olan, fiziksel etkinlikleri başarılıyla sonuçlandıran, sporla arası iyi, uzun zaman dilimleri boyunca aynı yerde kalmayı sevmeyen, hareket etmeyi, yürümeyi seven bireylerde görülür.
  • Ritmik zeka: Müzikle arası iyi olan, notalara, ritimlere, seslere hakim ve duyarlı olan insanlarda görülür.
  • İçsel zeka: İçedönük, kendini iyi tanıyan, yaşadıklarını başkalarıyla paylaşmayı sevmeyen, bireysel başarıya önem veren kişilerde görülen zeka türüdür.
  • Sosyal zeka: İletişim becerisi iyi olan, diğer insanlarla vakit geçirmeyi seven, organizasyon becerisi yüksek bireylerde görülür.

Zeka Katsayısı (IQ) Belirlemede Yardımcı Testler

IQ belirlemek için çok çeşitli testler kullanılmakla beraber, dört test, bireyin zekasını ölçme konusunda popüler olarak karşımıza çıkmaktadır.

  • Binet-Terman Zeka Testi: Bu test, sözlü bir yapıya sahiptir. Bireyin okul ve aile konusundaki bilgileri ile kültürüne dayanmaktadır.
  • Cattell Zeka Testi: Soruların belirli bir süre dahilinde cevaplanması istenen bu test tipinde kültürden arınmışlık söz konusudur.
  • Porteus Labirent Testi: Bu test ile zeka işlevinin özel bir biçimi ölçümlenir. Mesela, ileriyi görebilmek, temkinli davranış sergilemek gibi insanların günlük yaşamdaki davranışlarda gösterdiği beceriyi ölçümleyerek bir sonuca varır.
  • Alexander Pratik Zeka Testi: İlkokulu bitirecek yaşa gelen çocukların teknik meselelerdeki becerilerinin belirlenmesini, okul hayatının ileri evrelerinde bu becerilere göre bir seçim yapılmasını sağlamayı temel alır. Testte boyalı küpler, tahta kutular vasıtasıyla çeşitli problemlerin çözülmesi istenmektedir.

Bireyin Yüksek IQ’ya Sahip Olduğuna Dair Belirtiler

Üstün zekalı, yani yüksek IQ değerine sahip insanlar, çocuk yaşlarda bazı erken gelişim özelliklerini gösterirler.

  • Erken yürüme, yaşıtlarına oranla daha erken konuşma ve daha karmaşık yapıda cümleler kurabilme, kelime haznesindeki zenginlik, hızlı öğrenme, algı ve kavramada hızlı olmak, merak duygusunun yüksek olması, araştırma yönünde özel ilgilere sahip olması, bol bol anlamlı sorular sorması gibi özelliklere sahip çocuklar üstün zeka eğilimi göstermektedir.
  • Öte yandan yüksek IQ belirtileri arasında, sorumluluk sahibi olma, iletişim konusunda isteksiz olsa bile yeteneklere sahip olma, bir alanda üstün yeteneğe sahip olma, alakasız gibi görülen varlıklar arasında bile bir bağ kurabilme, üst düzey mizah yeteneği de yer almaktadır.
  • Renkli bir hayal gücüne sahip olan yüksek IQ’ya sahip insanların hafızaları da çok kuvvetlidir. Aradan seneler geçse dahi bir olayı dün yaşanmış gibi, detaylarıyla anlatabilmektedirler. Yaşıtlarına göre daha olgun düşüncelere sahip olan üstün zekalı insanlar, düşünceler konusunda olgun olsalar da hareket ve tavırlar açısından zaman zaman çocukça davranışlar sergileyebilir.
  • İlgi duyduğu alanda azimli olan, bir şeyi gerçekten amaç edinmişse, o amaca giden yolda yorulmak nedir bilmeden çalışmak gibi bir özelliğe de sahip olan yüksek zeka katsayısına sahip bireyler aynı zamanda otoriteye karşı duruş, otoriteyi sorgulama gibi konularda da ön plana çıkmaktadır.
  • Üstün zekalı insanlar, proje oluşturmada, farklı bir bakış açısı getirerek olaya, ortama yenilik katmada da başarılıdırlar. Tuhaf fikirleri yüzünden toplum tarafından dışlanabilme potansiyeline sahip olan bu insanlar sahip oldukları bilgileri manipüle edip değişik amaçlara hizmet etmesini sağlayabilirler.
  • Yüksek IQ belirtileri arasında bu insanların arkadaş edinirken problem yaşaması, farklı düşüncelere sahip oldukları için alay konusu olması, endişe, kaygı, bunaltı gibi duygulara sahip olmaları da yer alır.
  • Normal bireyler ya içedönük ya dışa dönük olurken üstün zekalı insanlar iki eğilime de sahiptirler. Zaman zaman dışadönük bir tutum sergileyip çok sosyal olan bir insan, başka bir zaman diliminde ise içedönük ve kapanık bir yaşam sergiler.
  • Üstün zekalı insanları ruhunda liderlik, önder olma gibi kavramlar vardır. Diğer taraftan, yüksek IQ değerlerine sahip bu insanlar bir konu hakkında bilgi sahibi olmadan konuşmak istemezler.
  • Bitmek, tükenmek bilmeyen bir enerjiye sahip olan yüksek zeka katsayısına sahip bireyler, zeki oldukları kadar doğaldırlar da. Fiziksel enerjisi yüksek olan bu insanlar, kendilerini adapte ettikleri bir konu üzerinde saatlerce disiplinli şekilde çalışabilirler.
  • Üstün zekalı insanların evliliklerinde problem yaşadıkları da ortada olan bir gerçektir. Uyumsuz bir eş olmak ile üstün zekalı olmak arasında bir fark olduğunu belirterek, eşlerden biri üstün zekalı diğeri normal zekalı ise, normal zekalı eş zaman zaman üstün zekalı eşin hareketlerini garip ve anlamsız bulabilir. Üstün zekalı taraf, kendini anlaşılmaz hissettiğinde ise evlilik çıkmaza sürüklenecek problemlere sahip olmaya başlar.
  • Ralph Waldo Emerson’a göre, çok karmaşık şeyleri, yalın seviyeye indirgemeyi başaran insanlar yüksek IQ sahibidir.
  • Problemleri önceden görüp, problemle karşı karşıya gelmeden evvel ona bir çözüm bulan, bu alışkanlığı tesadüfi bir biçimde değil de sistematik bir şekilde hayatına oturtmuş insanlar da yüksek IQ değerlerine sahiptir.
  • Yüksek zekalı insanlar, yaşadıkları her andan bir deneyim elde eder ve bu deneyim hayatlarının ilerleyen periyotlarında kullanırlar.
  • Üstün zekalı birçok insanın kendilerine aşırı güveni söz konusudur. Bu özgüven sayesinde risk alırken çekingen davranmazlar ve risk aldıkları konularda genelde başarıya ulaşırlar.
  • Empati yetenekleri gelişmiş olan yüksek IQ sahibi kişiler, çok yönlü düşünebildikleri için karşıdaki  insanın ne hissettiğini kolayca anlayabilmektedir.

IQ Geliştirme Teknikleri

Zekanın tanımına dair yaklaşımları yukarıda paylaşmıştık. Zekayı tanımlarken, geliştirilebilir bir kavram olduğu belirten bilim insanlarının sayısı hiç de az değil. Peki zekayı geliştirmek mümkünse, bunun için neler yapılabilir?

Video oyunları oynamak, IQ geliştirmek için faydalıdır. Oyun, denince akla gelen tüm oyunlar bu iş için faydalı olmamakla birlikte, içinde problem çözme becerisi isteyen, hafıza odakları, rakamlarla oyuncuyu haşır neşir eden oyunlar tercih edilmeli. Bazı strateji oyunları da zekayı geliştiriyor.

Steven Johnson ise, karmaşık senaryoya sahip, tutarlılıktan taviz vermeyen, ana karakter sayısı fazla olan, kurgusunu çözerken beyin aktiviteleri yapmanız gereken dizi ve filmleri izlemenin zekayı geliştirdiğini öne sürüyor.

Gün içerisinde yeterli seviyede su için. Su içmek, vücut için en faydalı eylemlerden biridir, gün içerisinde bol bol su içmek vücuda faydalı olmasının dışında, vücut içerisindeki sıvı dengesini sağlayarak oksijen ve besinleri beyne daha etkin şekilde taşınmasına katkı veriyor.

Uyku konusunda özen gösterin. Uzmanlar tarafından tavsiye edilen uyku süresi 7 – 8 saattir. Beyinsel aktivitelerde daha etkin olabilmek için kaliteli bir uyku planınızın olmasında fayda var. Sağlıklı uyku düzenine sahip olan kişiler, daha sağlıklı bir kafa yapısına sahip olur.

Yabancı dil ya da diller öğrenmenin de genç yaştaki insanların zekasına olumlu katkı yaptığı biliniyor.

Müzik dinleme konusuna gelince, yapılan araştırmalara göre müzik dinlemek, matematik ve fen konusundaki yeteneği artırıyor, hafızanın güçlenmesine katkıda bulunuyor.

Bulmaca çözmek de zeka gelişimine katkı sağlar. Düzenli olarak bulma çözen insanlar, açık zihinli olur, erken bunamayla karşılaşma ihtimalinden uzaklaşır. Bulmacaya yeteneği olmadığını düşünen insanlar, kolaydan başlayıp zora doğru gitmek koşuluyla kendilerini bulmaca çözmeye alıştırabilir.

Araştırmalara göre taksi şoförleri, şehrin tüm sokaklarına hakim olma gereksinimi duyduğu için hafızalarını çok kullanarak zeka seviyesinde ilerlemeler gösteriyor. Bunun gibi, insanların hafızalarını zorlayıp belli başlı konularda ezber yapmaya çalışması, hafızalarını zorlaması IQ seviyesini geliştirecektir.

Satranç oynamak hem çocuklar hem yetişkinler için zeka geliştirici bir aktivitedir. Problem çözme becerilerinin artmasıyla birlikte IQ değerlerinde yükselme görülür.

Motosiklet ya da bisiklet kullanımı da beyinsel aktiviteler konusunda bireyin yeteneklerini artırıyor. Japonya’da yapılan bir araştırmada motosiklet süren insanların kavrama becerilerinde pozitif ilerleme görülürken, motosiklet ya da bisiklet süren insanların daha dikkatli olması gerektiğinden bu insanlar yaptıkları işlere daha rahat odaklanabiliyorlar.

IQ Geliştirmek İçin Nasıl Beslenmek Lazım?

  • Sağlıklı bir zekaya sahip olmak, zekayı geliştirmek için beslenme de önemli kriterlerden biridir. Dengeli ve düzenli beslenme, sağlıklı yaşam olduğu kadar beyin için de çok önemli bir konudur.
  • B vitamininin hafızayı kuvvetlendirdiği, kişinin modunun yüksek tutmayı sağladığı belirtiliyor. B vitamini eksikliği olan kişilerin zihinsel aktivitelerinde düşüş görülür. Hindi, muz, fasulye, mercimek, balık gibi besinler B vitamini açısından zengindir.
  • E vitamini vasıtasıyla da beyin sağlığının korunması sağlanır. Depresyonu engelleyici bir faktör olan E vitamini, Alzheimer konusunda da yavaşlatıcı bir vitamin çeşididir. Fındık, kivi, mango E vitamini zenginliği konusunda öne çıkmaktadır.
  • Sağlıklı bir gün geçirmek adına kahvaltı mutlaka yapılmalıdır. Kahvaltı yapan insanların gün içerisinde beyin gücü gerektiren işleri daha başarılı tamamladığı son yapılan araştırmalarda güçlü delillerle ortaya konmuştur.
  • Küçük yaşta birçok çocuğun Omega 3 açısından zengin olan balık yağı tüketimine alıştırılmaya çalışıldığı birçoğumuzun bildiği bir gerçek. Balık yağının beynin düzgün çalışmasına en önemli katkı gösteren yağ türü olduğu biliniyor.
  • Dengeli şekilde et ve balık tüketimi yaparak da zekanın gelişimi sağlanabilir.
  • Beslenirken yapay renklendirici ve tatlandırıcı ile doldurulmuş besinlerden uzak kalmak gerekmektedir. Bu ürünleri sıklıkla tüketen bireylerin IQ’ların düşüş gözlemlenmiştir.
  • Saf yeşil çay olarak bilinen “matcha” adlı çay tozu ile zihnin açık kalması ve bireylerin olaylara hakim olması için odak sorununu yenmesi konusunda becerisinin geliştiği gözlemlenmiştir.
  • Antioksidan bakımından zengin yiyecekler, avokado, ginkgo biloba gibi besinler ile de zeka gelişimi sağlanır, beynin faaliyetlerini kaybetmesi önlenebilir ya da geciktirilebilir.

IQ İstatistikleri

Yapılan araştırmalara göre insanların yüzde 49.8’inin IQ değerleri 100’ün altında olduğu kabul edilmektedir. Buradaki dağılım şu şekildedir:

55 – 70 arası: Yüzde 2,1

70 – 85 arası: Yüzde 13,6

85 – 100 arası: Yüzde 34,1

Geriye kalan yüzde 49,8’lik kısımda 100 – 145 arasında bir IQ değerine sahip iken geriye kalan yüzde 0,4’lük değer aşırı derecede geri zekalı olma ya da ileri seviyede deha sahibi olma konusunda dağılmıştır. Yüzde 0,4’lük kısma denk gelen insanlara rastlamak çok yüksek bir ihtimal değildir.

Ülkelere Göre IQ Ortalamaları

Almanya’nın en meşhur gazetelerinden Bild’in yaptırdığı ve sonuçlarını yayınladığı araştırmada ülkelerin IQ ortalamaları göz önüne serildi. Bu araştırmada ortaya çıkan sonuca göre, en yüksek IQ seviyesine sahip olan ülke 106 puan ile Güney Kore olurken, en düşük IQ değerine sahip olan ülke 64 puan ile Kamerun ve Mozambik oldu. Bu araştırmada Türkiye’nin IQ seviyesi ise 90 puanda kaldı.

Bild’in yayınladığı araştırmaya göre İtalya 102, Amerika Birleşik Devletleri 98, Kanada 99, Hollanda 100, Norveç 100, Almanya 99,Finlandiya 99, Malezya 92, Endonezya 87, Hindistan 82, Arabistan 84, Çin 100, Şili 90, Rusya 98, Bosna Hersek 90, Suriye 83, Sırbistan 89, Uruguay 94, İsrail 95 IQ ortalamasına sahip.

Kadın ve Erkeklerin IQ İstatistikleri

The Telegraph gazetesi, IQ konusunda araştırmaları olan, filozof James Flynn’in çalışmasına yönelik bir rapor yayınladı.

Bu rapordan ortaya çıkan sonuca göre hem kadınların hem erkeklerin IQ seviyeleri konusunda son 100 sene içerisinde ciddi bir artış görülüyor. Flynn’in rapora göre, kadınlar bu artış konusunda daha hızlı ilerlemekte.

14 – 18 yaşları arasında, iki cinsiyete de mensup en az 500 katılımcıya ulaşmayı hedefleyen Flynn’in yapmış olduğu bu çalışmada tüm katılımcıların IQ puanları inceleme altına alınmış. Bu inceleme neticesinde Flynn, kadın ve erkeklerin birbirlerine yakın becerilere sahip olduğunu söylüyor. Yapılan test kapsamında hem kadınların hem erkeklerin problemlere benzer çözüm yöntemleri ile yaklaştığı ortaya çıkıyor.

Fakat Flynn, kadınların erkeklere oranla daha iyi odaklanma özelliğine sahip oldukları için IQ testlerinde erkeklerden bir parça daha yüksek puanlar almasının doğal olduğunu da belirtiyor.

Flynn’a göre, kadınlar dilsel – sözel beceriler konusunda erkeklerden üstün olma eğilimine sahip iken erkekler de görsel – uzamsal beceriler alanında daha belirgin üstünlüklere sahip.

IQ Nasıl Hesaplanır?

IQ hesaplamak için kişinin zeka yaşı belirli testler, sınavlar sonucu ortaya konur ve bu zeka yaşı, kişinin gerçek yaşına bölündükten sonra 100 ile çarpılır.

Formül şu şekildedir:

IQ = (Zeka Yaşı/Gerçek Yaş)X100

Örnek verecek olursak zeka yaşı 13 olan 10 yaşındaki bir çocuğun IQ’su şu şekilde ortaya çıkar.

(13/10)X100 = 130

IQ Hesaplama!