Jeneratör Hesaplama

Jeneratör, Fransızca kökenli bir kelime olup Türkçe’de üreteç, dinamo gibi anlamlara gelmektedir. 1831 senesinde Michael Faraday tarafından “Faraday disk” adlı minik bir jeneratör üretilmiş ve bu jeneratör elektrik üretebilme kabiliyeti ile donatılmıştır. Faraday’ın ürettiği jeneratör o seneler içerisinde inanılmaz teknolojik hamlelere öncü olmamıştır. 1850’li senelere geçildiğinde seri üretimi başlayan dinamoları insanlar yaygın olarak aydınlatma maksadıyla […] Daha Fazla Bilgi

Jeneratör, Fransızca kökenli bir kelime olup Türkçe’de üreteç, dinamo gibi anlamlara gelmektedir.

1831 senesinde Michael Faraday tarafından “Faraday disk” adlı minik bir jeneratör üretilmiş ve bu jeneratör elektrik üretebilme kabiliyeti ile donatılmıştır. Faraday’ın ürettiği jeneratör o seneler içerisinde inanılmaz teknolojik hamlelere öncü olmamıştır. 1850’li senelere geçildiğinde seri üretimi başlayan dinamoları insanlar yaygın olarak aydınlatma maksadıyla kullanmışlardır.

1880’li yıllarda Thomas Edison ile Joseph Swarm’ın elektrik ampulünü bulması ile birlikte jeneratör ve güç kaynaklarına olan ihtiyaç inanılmaz şekilde artmıştır. Bu ihtiyaç dahilinde 1882 senesinde New York, Londra ve Milan şehirlerinde elektrik enerjisini aydınlatma için kullanabilmek adına DC üreten merkezlerin inşası yapılmıştır.

Bugünlerde ise, yaşamanın vazgeçilmez parçalarından biri haline gelen jeneratörler önemli görevler görmektedir. Jeneratörler, son zamanlarda robot ve makinalar için nano jeneratör halinde geliştirilmeye başlanmıştır.

Bu yazımızda jeneratör nedir, jeneratör arızaları, jeneratör güç hesaplama gibi konularda bilgi paylaşımında bulunacağız.

Jeneratör Nedir?

Jeneratörler, herhangi bir enerji çeşidini elektrik enerjisine çevirebilen makinalardır. Bu makinaların arasında, kimyasal enerjiyi elektrik enerjisine dönüştüren bataryalar, ışık enerjisini elektrik enerjisine çeviren jeneratörler, mekanik enerjinin elektrik enerjisine dönüşmesini sağlayan jeneratörler ve ısı enerjisi kullanarak elektrik enerjisi elde edebilen termoelektrik jeneratörler de yer almaktadır.

Jeneratörler, elektrik şebekesinin mevcut olduğu yerlerde yedek ya da alternatif enerji kaynağı olarak kullanılırken, elektrik şebekesinin bulunmadığı yerlerde ise sürekli enerji kaynağı olarak kullanılır.

Jeneratörü oluşturan ana unsurlar arasında alternatör, motor, soğutucu sistem, yağlayıcı sistem, havalandırmayı sağlayan sistem, yakıt sistemi, egzoz sistemi ve elektrik sistemi yer almaktadır.

Dinamo adı verilen elektromanyetik jeneratörlerde, manyetik alan içerisinde endüksiyon çizgilerini kesecek biçimde hareket eden bir bobin bulunur.

Var der Graaf jeneratörü ya da Wimshurtst makinasının da bu türe dahil olduğu, elektrostatik jeneratör tipinde ise, mekanik enerji, sürtünme ya da elektrostatik endüksiyon ile üretimi sağlanan hem eşit hem zıt elektrik yüklerine bölünerek harcanır.

Jeneratör adı verilen cihazlar, en küçük birimden en büyük tesise kadar çok farklı büyüklük ve farklı kapasitelerde üretilir.

Alternatif olarak da tabir edilen, dalgalı akım üreten tiplere alternatör, doğru akım üretimi yapanlara ise doğru akım jeneratörleri ya da dinamo adı verilir.

Alternatif akım AC ile, doğru akım ise DC ile temsil edilir.

Akımın türü AC ya da DC, hangisi olursa olsun elektrik enerjisinin kaynağı her daim aynıdır. Yalnızca makinanın taslağı değişiklik gösterebilir

Bir jeneratörün çalışması için gerekli olan mekanik enerji; buhar türbini, içten yanmalı motor, su türbini ya da gaz türbini gibi öncü hareketi sağlayan aletlerle elde edilir.

Mekanik enerjiyi elektrik enerjisine dönüştüren iki çeşit ana makine vardır. Bunlar AC yani alternatif akım jeneratörleri ile DC yani doğru akım jeneratörleridir.

Günümüz koşullarında elektrik enerjisinin önemli bir kısmı alternatör olarak da adlandırılan AC jeneratörleri tarafından üretilir.

AC’nin açılımı Alternative Current’dır. Bu söz öbeğinin Türkçe karşılığı, yukarıda da belirttiğimiz gibi alternatif akımdır.

DC’nin açılımı ise Direct Current’dır. Direct current, Türkçe’de direk akım anlamını taşımaktadır.

Jeneratörler Hangi Alanlarda Kullanılır?

Elektrik jeneratörleri, normal vatandaşların günlük hayatında elektriğin kesilmesi halinde doğalgaz kombilerinin faaliyetlerinin devam etmesi adına kullanılmaktadır. Elektrik kesilmesi halinde kombiye uyumlu bir çalışma sistemine sahip olan jeneratör devreye girer ve kombinin faaliyeti jeneratörün gücüne göre bir süre daha devam eder.

Elektrik aydınlatmalarında kullanılan jeneratörler şehir şebekelerinde yaşanan kesintiler halinde birçok işyeri ve konutun elektrik ihtiyacını da karşılamaya yönelik tasarlanabilir.

İtfaiye sektöründe de jeneratörden fazlasıyla yararlanılır. İtfaiyeciler, jeneratörü; hidrolik ayırıcı, spiral kesici ve delicilerin çalışmasında, elektrikli dalgıç pompalarında, duman ve hava tahliyelerinde kullanılan aspiratörlerde kullanmaktadır.

Jeneratör Arızaları

Jeneratör cihazlarının bakımları belirli periyotlar dahilinde düzenli bir şekilde yapılırsa ürünler hakkında sorun yaşamak pek olası değildir. Aşırı yükleme, ani devreye alma, tam yükleme gibi durumlar jeneratörün bozulmasına sebebiyet verebilir.

Jeneratör kullanan kişilerin karşılaşacağı muhtemel problemler ve problemlerin kaynakları aşağıdaki gibidir:

Alternatörün gerilim üretmemesi durumu: Jeneratörde kalıcı mıknatıs özellikleri kaybolmuş olabilir. Rotor ya da statorda sargıdan kaynaklı bir hata olabilir. İç bağlantılarda gevşeme, kopukluk olabileceği gibi ikiz trafoda yanma meydana gelmiş olabilir. Fırçalı alternatörün kömürü bitmiş ya da fırçalı alternatör iyi kömür basmıyor olabilir. Sigorta atmış ya da sigorta kapalı olabileceği gibi döner diodlar yanık ya da arıza ile hasar görmüş olabilir.

Jeneratörün düşük, yüksek ya da dalgalı gerilim üretmesi durumu: Gerilim ayarından kaynaklı bir hata olabilir. Elektronik regülatör kontrol edilmeli. Diod bozulmuş olabilir. Regülatör ayarlarında sapma yaşanmış olabilir. Sargılarda bir hata ya da kopukluk meydana gelmiş olabilir. Motor hızı normalden uzaklaşmış olabilir. Fırçalı alternatörlerin trafo ayar uygunluğu kaybolmuş olabilir.

Gerilim var ama alternatör sigortası atıyor: Bu durumda da tesisatta bir kısa devre meydana gelmiş olabileceği gibi jeneratöre verilen yük fazla olmuş olabilir. Şalterin kullanılıp kullanılmadığına, düzgün bağlanıp bağlanmadığına göz atmak gerekebilir.

Motorda arıza mı var, jeneratör neden çalışmıyor: Bu durumda ise yakıt tankındaki mazot bitmiş olabilir. Yakıt devresinde hata meydana gelmiş olabilir. Gaz kolunun kapalı olup olmadığını kontrol edin, kapalı ise açık konuma getirin. Yakıt devresinin tıkalı olup olmadığı kontrol edin. Yakıt pompasının yakıt basıp basmadığını kontrol edin. Enjektörün çalışıp çalışmadığına baktıktan sonra tıkalı olup olmadığına dair kontrolleri gerçekleştirin. Jeneratörün supap ayarı bozulmuş olabilir. Avans ayarından kaynaklı bir bozukluk çerçevesinde yakıtın basmaması gibi bir durum meydana gelmiş olabilir.

Motorun zor çalışması durumu: Enjektörün püskürtmediği ya da damlama yaptığı durumlarda meydana gelebilir. Öte yandan kompresyon kaçırıyorsa da motor çalışmakta güçlük çeker.

Motorun çalışı çalışmaz durması durumu: Yakıt tankı havalandırmasında ya da yakıt devresinde tıkanıklık olabilir. Yakıt filtresi kirli olabilir. Hava filtresinde emme kanalları tıkanmış olabilir. Enjektör ayarları yanlış olabilir.

Motorun aşırı ısınması durumu: Cihaza aşırı yükleme yapılmış olabilir. Yağlama yetersiz kalmış olabilir. Pervanede kırık ya da başka bir hasar meydana gelmiş olabilir. Radyatörlerde su kalmadığı için motora soğutma suyu gitmiyor olabilir.

Motordan anormal sesler duyulması durumu: Enjektör ayarları bozuk ya da enjektör arızalıdır. Düşük kompresyon mevcuttur. Yakıt pompasında avans fazla ya da arızalıdır. Piston pimlerinde boşluk oluşmuş olabilir. Ana ve biyel yataklarında aşınma meydana gelmiş olabilir. Motor sıcaklığı çok yüksek seviyeye çıkmış olabilir. Yakıt kalitesiz olabilir.

Motor siyah duman çıkartıyor ya da fazla yağ harcıyor: Yakıt kalitesiz olabilir, egzoz borusu tıkalı olabilir, hava filtresinde ya da emme kanalların tıkanıklık meydana gelmiş olabilir. Yakıt pompasının fazla mazot depolaması ihtimali de söz konusu olabileceği gibi motora fazla yüklenme yapılmış olabilir.

Motorun fazla yakıt tüketmesi durumu: Aşırı yükten ya da enjektör ayarlarındaki dengesizlikten meydana gelebilir.

Enjektör memesinin sık sık bozulması durumu: Kalitesiz ya da pis veya sulu yakıttan kaynaklanıyor olabilir.

Radyatörün su kaynatması durumu: Devir daimi sağlayan su pompası arıza yapmış olabilir. Pervane kayışında gevşeklik ya da kopukluk oluşmuş olabilir. Pervanenin kırılmış olmasının yanı sıra radyatör petekleri tıkanmış da olabilir.

Jeneratör Gücü Hesaplama

Jeneratör gücüne yönelik hesap yapmadaki temel amaç, binaya ya da jeneratörün kullanılacağı ilgili alana en uygun cihazı belirlemektir. Jeneratör hesaplama yaparken dikkat edilmesi gereken birtakım noktalar mevcuttur. Cihazlar, işletmenin türüne göre farklılık göstermektedir. Örneğin bir fabrikanın jeneratör tercihi ile bir apartmanın jeneratör tercihi için seçilecek katsayılar tamamen farklı olmaktadır. Ayrıca, fabrikalarda sürekli üretim yapılması gerekli olduğu için buralardaki jeneratör tercihleri her zaman daha ağır makinelere yönelik olur.

Toplam kwatt yükü ile jeneratör, ya da alternatör, KVA değerini hesaplamak adına tüm yüklerin toplanması gerekmektedir. Fakat yükler reaktif (KVA) ve aktif (kilowatt) olmak üzere iki çeşit altında toplanır. Aktif gücün reaktif güce oranı cos phi şeklinde isimlendirilir.

Güç etmeni, yükün bir özelliği olmakla birlikte alternatör tarafından kontrol edilememektedir.

Kilowatt olarak tabir edilen aktif güç, akım ile voltajın çarpımından küçük seviyede çıkacaktır.

Tek faz alternatörler için; GÜÇ (KVA) = Akım X Volt formülüne dayanır.

Üç faz alternatörler için ise; GÜÇ (KVA) = 1,732 X Akım X Volt formülüne dayanmaktadır.

Alternatörler, güç etmenleri cos phi = 0,8 olacak biçimde üretilmişlerdir. Yani 100 KVA gücüne sahip bir alternatör 80 kw aktif güç üretebilmektedir. Bu sonuca 100 ile 0,8’i çarparak ulaşıyoruz.

Jeneratör Seçerken Dikkat Edilmesi Gereken Kriterler

Jeneratör satın alırken, enerji – voltaj kalitesi, jeneratörün nasıl kullanılacağı, makinanın gürültü seviyesi, servis ve yedek parça imkanları, cihazı üreten firmanın güvenirliği ve kalitesi, makineyi kolay çalıştırma ve devreye sokma imkanları, seyyar ya da sabit bir yerde çalışma durumu, cihazın yakıt verimi, cihazın çalışma süresi gibi kriterlere dikkat etmenizde fayda var.

Jeneratör Hesaplama!