Lastik Hesaplama

Kullandığımız araçların yürütülebilmesi için aracın tekerleğini kauçuk malzeme ile çevreleyen maddeye araç lastiği adı verilmektedir. Lastik kullanılan araca büyük fayda sağlamaktadır ve araçların olmazsa olmaz parçasından biridir. Araçlar duruş ve kalkış sırasında uyguladığı gücü lastiklere iletmektedirler. Böylelikle motor gücünün lastiklere uygulanmasıyla aracın idaresi sağlanmış olmaktadır. Lastikler, ilk olarak J. B. Dunlop’un bisiklet için yaptığı lastikle […] Daha Fazla Bilgi

Kullandığımız araçların yürütülebilmesi için aracın tekerleğini kauçuk malzeme ile çevreleyen maddeye araç lastiği adı verilmektedir. Lastik kullanılan araca büyük fayda sağlamaktadır ve araçların olmazsa olmaz parçasından biridir. Araçlar duruş ve kalkış sırasında uyguladığı gücü lastiklere iletmektedirler. Böylelikle motor gücünün lastiklere uygulanmasıyla aracın idaresi sağlanmış olmaktadır. Lastikler, ilk olarak J. B. Dunlop’un bisiklet için yaptığı lastikle ortaya çıkmıştır. Ancak bugün kullanılan lastiğe ilk örnek 1900 yıllarında yaratılmıştır. Lastikler zaman içinde büyük gelişim sağlamışlardır. Önceleri sadece amaç doğrultusunda üretimi yapılan araç lastikleri günümüzde bir sektör haline gelmiştir. Dünyada ve ülke içinde farklı lastik firmaları bulunmaktadır. Firmaların çoğalması sonucunda sektör içinde farklılık yaratma gerekliliğinin bulunması ve teknolojinin gelişmesi ile birlikte lastiklerde de bu doğrultuda çeşitlilik sağlanmıştır. Hava ve iklim koşullarına bağlı olarak kalın ve dişli kar lastikleri, coğrafi şartlarının göz önüne alınması ile dağ lastikleri ve gibi farklı lastik seçenekleri araç kullanıcılarının tercihine sunulmuştur.

Bu yazımızda her gün kullandığımız araçların lastikleri ve bu lastik hesaplamasına yer vereceğiz.

Lastiğin Teknolojik Gelişim Süreci

  • 1985 yılında ilk olarak dolma lastik üretilmiştir. Bu lastiklerde iç kısım da kauçuk maddeden oluşmaktaydı. Dolma lastiklerde kaymayı en aza indirgemek amacıyla lastik üzerine kauçuk maddeden eklentiler yapılmaktaydı.
  • 1903 yılında yastık lastik üretilmiştir. Dolma lastikle sert gidiş yapılabilmekteydi. Yastık lastik ise dolma lastiğe göre yumuşak gidiş yapılmasını olanaklı kılmaktaydı.
  • 1906 yılında modern lastiğin ilk örnekleri ortaya çıkmıştır. Bu lastiklerde de kaymayı daha da azaltmak için dişli lastik yapımına başlanmıştır.
  • 1909 yılına gelindiğinde o güne kadar üretilen lastiklerin dar ve iç lastiğinin olması sebebi ile lastiklerin tekerlek üzerinde konumlandırılması için yüksek oranda şişirilmesine ihtiyaç duyulmaktaydı. Daha önceki senelerde tasarlanan dişli sistemler de dayanıklılığını koruyamamaktaydı.
  • 1930 yılında balon lastikler ile birlikte lastiklerin daha az şişirilmesi yeterli olmaktaydı. Ayrıca bu lastikler daha konforlu gidişi olanaklı kılıyordu ve su akışı için kanallar bulunmaktaydı.
  • 1947 yılında iç lastiklerin gerekli olmadığı anlaşıldı. Bu yılda üretilen lastiklerin iç lastiğe sahip olmamasının yanında su akışını sağlayan kanallara su emici özellikler eklendi.
  • 1972 yılında radyal lastik üretimi yapıldı. Radyal lastik, lastik merkez çizgisinin kord bezi iplikleri tarafından radyal olarak kesilmesi anlamına gelmektedir.
  • Daha sonraki yıllarda yarış otomobili lastiği tasarımı yapıldı. Bu lastikler kuru zeminde ve ıslak zeminde daha iyi kavrama sağlamaktadır.

Günümüzde iki tip lastik kullanımı bulunmaktadır. Bunlar; iç lastikli çapraz lastik ve iç lastiksiz radyal lastiktir.

İç lastikli çapraz lastik: Bu tip lastiklerde dokuma katları yer almaktadır ve dokuma katlarındaki ipliklerin geçişi çapraz şekildedir. Çapraz lastikler sarsıntıyı absorbe edebilmektedir. Ayrıca bu tip lastikler ucuz olmaktadır.

İç lastiksiz radyal lastik: Bu tip lastiklerde de dokuma katları yer almaktadır. Dokuma katlarındaki ipliklerin geçişi jant oturma çemberleri arasına enine şekilde olmaktadır. Radyal lastikler uzun ömür ve yakın tasarruf avantajı sağlamaktadırlar. Ancak radyal lastikler çapraz lastiklere göre daha az sarsıntı absorbe etme özelliğine sahiptirler.

Lastiklerin Ömrüne Etki Eden Faktörler

Lastiklerin kullanım ömrüne etki eden bazı faktörler bulunmaktadır. Bu faktörlere baktığımızda aşağıda belirtilen şekildedir.

  1. Aracın ağırlık, tork ve güç gibi özellikleri
  2. Aracın kullanıldığı yolun düz ya da virajlı olması hali
  3. Aracın kullanıldığı yolun asfalt beton olup olmaması
  4. Kullanılan aracın rot ayarları, amortisör ya da frenleri ile ilgili durumu
  5. Aracın kullanılması sırasında yapılan hız
  6. Araç lastiğine uygulanan hava basınç miktarı
  7. Araç lastiğinde vurma ya da yoldaki engebelerden dolayı oluşan darbeler
  8. Ayrıca araçtaki ön düzen sisteminindeki sorunlar lastik kullanım ömrüne etki etmektedir.

Araç lastiklerinin kullanım ömrü Ankara Ticaret Odası tarafından 10 sene olarak belirtilmiştir. Araç lastiğinin ömrüne etki eden faktörlerinden şişirme basıncı etkisini, hız etkisini, araç yükü etkisini ve ortam sıcaklığı etkisini ayrıca açıklayalım.

Şişirme Basıncı: Şişirme basıncı 15 derecelik bir ortamda soğuk lastik için gerekli olan basınçtır. Lastikteki basınç yanakta esneme, lastiğin aşınmasına sebep olan yol şartları, araçta ani fren yapılması halinde lastikteki basınç sürekli artış gösterecektir. Lastikten en yüksek faydayı alabilmek için uygun basınç uygulanması gerekmektedir. Lastiğe zarar vermemek için yüksek basınç uygulanmamasının önemli olduğu kadar düşük basınç uygulanmaması da önem taşımaktadır. Hatta düşük basınç, yüksek basınca kıyaslandığında lastiğe daha çok zarar vermektedir.

Hız: Hız lastiğin iç kısmında meydana gelen sıcaklıkta artışa neden olmaktadır. Sıcaklığın iç lastikten havaya çıkamamasından dolayı lastiğin maddesini oluşturan kauçukta yumuşama meydana gelmektedir. Ayrıca hız sebebi ile gövdede meydana gelen zayıflama da lastiğin kullanım ömrüne olumsuz olarak etki etmektedir.

Araç Yükü: Aracın kullanım şartları doğrultusunda yapılmayan yüklemelerin gövde kısmında esnemeye sebep olması ile lastiğin iç sıcaklığında ve basıncında artış gözlemlenir. Bu durum da lastik ömrüne etki eden bir başka faktör olarak karşımıza çıkmaktadır.

Araç yükü ile ilgili olarak tablodaki veriler dikkate alınmalıdır.

Yük endeksi Lastik başına yük Yük endeksi Lastik başına yük
Endeks 63 272 kg Endeks 88 560 kg
Endeks 64 280 kg Endeks 89 580 kg
Endeks 65 290 kg Endeks 90 600 kg
Endeks 66 300 kg Endeks 91 615 kg
Endeks 67 307 kg Endeks 92 630 kg
Endeks 68 315 kg Endeks 93 650 kg
Endeks 69 325 kg Endeks 94 670 kg
Endeks 70 335 kg Endeks 95 690 kg
Endeks 71 345 kg Endeks 96 710 kg
Endeks 72 355 kg Endeks 97 730 kg
Endeks 73 365 kg Endeks 98 750 kg
Endeks 74 375 kg Endeks 99 775 kg
Endeks 75 387 kg Endeks 100 800 kg
Endeks 76 400 kg Endeks 101 825 kg
Endeks 77 412 kg Endeks 102 850 kg
Endeks 78 425 kg Endeks 103 875 kg
Endeks 79 437 kg Endeks 104 900 kg
Endeks 80 450 kg Endeks 105 925 kg
Endeks 81 462 kg Endeks 106 950 kg
Endeks 82 475 kg Endeks 107 975 kg
Endeks 83 487 kg Endeks 108 1000 kg
Endeks 84 500 kg Endeks 109 1030 kg
Endeks 85 515 kg Endeks 110 1060 kg
Endeks 86 530 kg Endeks 111 1090 kg
Endeks87 545 kg Endeks 112 1120 kg

Ortam Sıcaklığı: Sıcak ortamlarda lastiğe uygulanan basınç artar. Çünkü bu şart altında bulunan lastikteki hava genişler ancak lastiğin hacmi sabit olduğundan basınç yükselmiş olur. Bu sebepten dolayı ortam sıcaklığı da lastik ömrüne etki eder. Lastik aşınmasının yaz mevsiminde, kış mevsimine göre daha çok ortaya çıkmasının sebebi ortam sıcaklığından kaynaklanmaktadır.

Lastik Hava Basıncı Hesaplama

Ülkemizde lastiğe uygulanan hava basıncı psi değeri ile ölçümlense de bazı araçlarda bar olarak ifade edilmektedir. Lastiğin hava basıncı sırasında bardaki değerin psi değerine sabitlemek gerekmektedir. 1 barın psi olarak karşılığı 14.50 psi olarak belirtilmiştir. Lastiklere uygulanan hava basıncının her bir lastik için aynı değerde olması da önemlidir. Örnek verecek olursak araçtaki bilgide 1.9 bar yazması durumuda 1.9 x 14.50 işlemiyle uygulanacak basınç 27.55 psi olarak bulunur.

Araç lastiğine uygulanması gereken doğru basıncın bulunması için hesaplama aracından faydalanmak istenirse, hesaplama aracında istenen bilgilerin yazılması ile birlikte uygulanacak doğru hava basıncı öğrenilebilir.

Araç Lastik Çapı Hesaplama

Aracınıza uygun olan lastik için hesaplama yapmak istemeniz halinde aracınıza ait olan lastik tabanı, lastik yanağı ve jant çapı bilgileri ile alınacak olan lastiğe ait lastik tabanı, lastik yanağı ve jant çapı bilgileri girilir. Çıkan sonuç yüzdesel olarak araca uygunluk durumu hakkında bilgi verecektir.

Lastik Hesaplama!