Parlaklık Ölçü Birimleri Hesaplama | Sen iste o hesaplasın!

Parlaklık Ölçü Birimleri Hesaplama

Parlaklıklara İlişkin Kavramlar

Işık şiddeti; kaynağın nokta biçimindeki belirlenmiş yönündeki ışık yayınıdır. Işık şiddetinin birimlerinden birisi mum diğeri ise candeladır, kısaltması ise “cd” şeklindedir. Mum platini katılaştırırken ortaya çıkan derecesinde bulunan siyah cismin 1 cm2 ölçüsündeki yüzeyinin kendisine dik şekilde doğrultulduğunda verdiği ışık şiddetinin 60’da biri yani 1/60’ıdır.

Işık akısı; herhangi bir ışık kaynağının belli bir açı içerisinde yayabildiği ışık – aydınlatma – miktarını ifade etmektedir. Işık aksının birimi lümen şeklin de ifade edilir. Kısaltması ise “lm” şeklindedir. Lümen herhangi bir mum şiddetinde bulunan kaynağın en az bir metre uzaklıktaki yine 1 m2 olan düzeye dik şekilde gönderdiği ışık miktarı olarak ifade edilmektedir.

Aydınlatma şiddeti; herhangi bir yüzeyin üzerine düşen ışık askının yoğunluk miktarını ifade etmektedir. Birim lüks olarak ifade edilmektedir. Lüks herhangi bir metre kare ölçüsündeki düzeye düşmekte olan ışık akısı miktarını ifade etmektedir. Lümen ise herhangi bir yüzeyde ortaya çıkan aydınlanmayı ifade etmektedir.

Parlaklık; bir ışık kaynağının ışıklı özelliğe sahip cisimden yayılması ya da bir yüzeyden yansıyabilmesini algılama ölçüsü olarak ifade edilmektedir. Parlaklığın birimi apostilb’dir. Kısaltması mevcut değildir. Apostilb ise herhangi bir lüks aydınlatmasında net beyaz yüzeyinin parlaklığı olarak ifade edilmektedir. Işıksal parlaklıkların diğer birimleri aşağıda ayrıca sıralanmıştır.

Parlaklık yukarıdakinden farklı olarak geçirgen olmayan herhangi bir yüzeyde ışığı aynamsı şekilde ne derecede iyi yansıtabildiğini ifade eden bir optiksel özellik olarak ifade edilebilir. Parlaklık için geliştirilen bir diğer tanım ise herhangi bir cisim üzerinde bulunan bir yüzey üzerinden yansıyan ışığın yoğunluğunun, yine cismin yüzeyine gelen ışık yoğunluğuna bölümü ile ortaya çıkan oran olarak da ifade edilebilmektedir.

Kontrast; herhangi iki parlaklığın birbirine oranını ifade etmektedir.

Parlaklık üç ayrı faktörün birleşmesi ile oluşabilmektedir. Bunlardan ilki malzemenin kırılma indeksi, ikincisi ışığın geliş açısı ve sonuncusu ise yüzey topografisi şeklindedir. Parlaklık bu üç faktörün bileşiminden oluşan bir fenomendir.

Parlaklık en basit ifadede ışığın yüzeye çarpması ile oluşmasına rağmen ışığın yüzeye çarpması ile sadece bu olay meydana gelmez. Işığın herhangi bir yüzeye çarpması ile daha farklı olaylardan biri veya birden fazlası oluşabilir. Bunlardan ilki yani ışığın yüzeye çarpması ile oluşan ilk olay ışığın yüzey içerisinde emilmesidir ki bu aynı zamanda renk oluşmasının da ana nedenidir. Bu oluşabilecek durumlardan ikincisi ise ışığın yüzeye çarpması ise ışığın yüzey içerisinde ilerlemesi ya da iletilmesidir. Böyle bir durumda ışık yüzeyin şeffaf olmasını ya da opak olmasını meydana getirir. Işığın yüzeye çarpması ile oluşabilecek durumlarından diğer ise ışığın yüzeye çarpması ile ortam içerisinde etrafa dağılması veya kendi içerisinde dağılması ve saçılmasıdır. Böyle bir durumda ışık çarptığı yüzeye nüfuz ederek yansır, bulanıklaşır ve netliğinin kaybolmasına sebebiyet verir. Işığın yüzeye çarpması ile oluşabilecek durumlardan en sonuncusu ise tıpkı ayna gibi tek bir doğrultu üzerinde cismin yüzeyinden yansımasıdır ki bu durumda meydana gelebilecek durum parlaklıktır.

Parlaklığın Ölçülmesi

İnsan olarak parlaklıkların ölçülmesi konusunda her ne kadar kendimize güvensek de sahip olduğumuz bireysel farklılıklar parlaklığın ölçülmesinde başarılı olmamızı etkilemektedir. Örnek olarak bir insan mat bir nesne ile parlak olan bir nesnenin arasındaki farkı net bir şekilde anlayabilir fakat parlaklık derecelerinin veya matlık derecelerinin karşılaştırılması gerektiğinde insanların kapasiteleri farklı olacağından çıkan sonuçlar da farklı olaraktır ve çoğu zaman doğru olamayacaktır. Ortalama standart bir insan gözü 60 derecelik bir açı ile yüzeye baktığında 3 ile 5 arasında değişen GU farkını kavrayabilmektedir. Endüstriyel hayatı ifade eden üretim dünyasında parlaklığın ölçülmesi gerektiğinde ise insan yetersiz kalmaktadır. Zira endüstriyel hayatta herkesin de bileceği gibi az, çok ya da orta gibi net olmayan ifadeler iş görmemekte ve sayısal değerlere ihtiyaç duyulmaktadır. İnsan sadece az, çok ve orta gibi net olmayan ifadeleri kullanabileceğinden yetersiz kalmakta, sayısal ölçümleme için bazı cihazlara gerek duyulmaktadır. İhtiyaç duyulan bu sayısal veriler ise “glossmetre” adı verilen parlaklık ölçer elektronik cihazlar tarafından temin edilmektedir. Bu tip cihazlar hem elde kullanılabilen seyyar şekilde basit ölçümleri gerçekleştirebilirken hem de laboratuvarda kullanılmakta olan tezgaha yerleştirilerek kullanılarak daha gelişmiş ölçümleri ve raporları gerçekleştirebilmektedir. Parlaklık ölçümleri 2 farklı şekilde gerçekleştirilse de aynı prensip ile çalışmaktadır. Cihazın içerisinde sahip olduğu ışık kaynağı ile ortaya çıkan aydınlatma, bir yüzeye belli bir açıdan yansır ve Glossmetrenin diğer tarafında sahip olduğu sensöre ulaşır. Bu esnada, yüzeye yansıtılmış olan ışık miktarı, cihazın sahip olduğu kaynaktan gelen ışık miktarına oranlanması ile ölçülür. Sonuç olarak ise ortaya çıkan sayısal değer herhangi bir parlaklık birimi olan Gloss Unit olarak adlandırılan değere çevrilmektedir. Bu değerin kısaltması ise “GU” şeklindedir.

Parlaklık Ölçüm Standartları

Bir üst yazıda da belirtildiği gibi dünyada kullanılan parlaklık ölçümleri yapılması sonucunda ortaya atılan sayısal değerlere Gloss Unit denir ve GU ile ifade edilir. En yüksek derecede parlatılarak siyah bir cam yüzeyinde belli bir açıda ayna şeklinde yansımanın ölçülmesi 100 GU biriminde ölçeklendirilmektedir. Bu terimlerin temellerini bir araya gelmiş olan Alman, Kanadalı ve İngiliz olan sırasıyla BAM, NRC ve NPL teknolojik araştırmaları yapan merkezler oluşturmuş ve standart hale getirmişlerdir. Birbirinden çok farklı endüstri standartları olan ISO2813 ve ASTM D523’de ayrıntıları ile anlatılmış olan 20, 60 ve 85 derece geometrilerini parlaklıkların ölçümlerinde kullanmaktadırlar. Bu açılar yoğun olarak kullanılmış olmasına rağmen çok yaygın olarak kullanılmayan 45 ve 75 derecelik açı geometrileri de kullanılmaktadır.

Parlaklık Seviyeleri

Parlaklık değerlendirilmesi yapılırken çıkan sonuçların isimlerinde; mat, yarı mat, parlak ve süper parlak gibi kavramlar söz konusudur. Bu kavramlar üzerinde Türkiye’de ve dünyanın diğer birçok sayıda ülkesinde herhangi bir ulusal ya da uluslar arası anlaşma söz konusu değildir. Bu nedenledir ki birçok zaman karışıklık ve yanlış anlaşılmalara sebebiyet doğmaktadır.

Avrupa ve Amerika’da bazı parlaklık derece ve seviyeleri aşağıdaki gibidir.

  • Geleneksel mat: 60 derecede en fazla 5 GU iken, 85 derecede de en fazla 5 GU’dur.
  • Kadifemsi parlaklık: 60 derecede 10 GU iken, 85 derecede 10 GU ile 35 GU arasındadır.
  • Yumurta kabuğu: 60 derecede 10 GU ile 25 GU arasında iken, 85 derecede yine 10 GU ile 35 GU arasındadır.
  • İpek mat: 60 derece 20 GU ile 35 GU arasında iken, 85 derecede en az 35 GU’dur.
  • Yarı parlak: 60 derecede 35 GU ile 70 GU arasında iken, 85 derecede ölçümü söz konusu değildir.
  • Parlak: 60 derecede 70 GU ile 85 GU arasında iken, 85 derecede ölçümü söz konusu değildir.
  • Çok parlak: 60 derecede 85 GU’dan fazla iken, 85 derecede ölçümü söz konusu değildir.

Türkiye’de kullanılan bazı parlaklık derece ve seviyeleri ise aşağıdaki gibidir.

  • Mat: 60 derecede 20 GU ve altıdır.
  • Yarı mat: 60 derecede 25 GU ile 30 GU arasındadır.
  • İpek mat: 60 derecede 35 GU ile 45 GU arasındadır.
  • İpek mat: 60 derecede 55 GU ile 65 GU arasındadır.
  • Yarı parlak: 60 derecede 70 GU ile 80 GU arasındadır.
  • Parlak: 60 derecede 80 GU ve üzerindedir.

Yukarıdaki bilgilere ek olarak bir gereksinim söz konusudur. O da farklı parlaklık seviyelerinde farklı açı değerleri kullanılmasının gereksinimidir. Farklı parlaklık seviyesindeki yüzeyler parlak, yarı parlak ve mat şeklindedir ve bu parlaklık ölçümleri için farklı açı değerleri kullanılmalıdır. Bu farklı açı değerleri ölçüm cihazlarında kullanılırken bu açı değerleri 20 derece, 60 derece ya da 85 derecedir. Çünkü glossmetrelerin hassasiyetleri açısından seçilen açı değerlerine göre değişkendir. Çok yüksek parlaklıklar için daha çok düşük açılar daha hassas şekilde doğru sonuçlar vermektedir. Düşük parlaklıklar için ise cihazda daha yüksek açılar değerine ayarlanmaktadır. Yüksek parlaklıklar 70 GU ve fazla iken, düşük parlaklıklar 10 GU ve daha azdır. Böyle olunca çok parlak görünümünde veya çok mat görünümünde olan yüzeyler için parlaklık değerleri açısından daha keskin şekilde ölçülebilmektedir.

60 derece parlaklık değeri için;

  • Düşük parlaklık (mat) seviyesi için değer 10 GU ve daha az iken ölçüm açısı 85 derecedir.
  • Orta parlaklık seviyesi için değer 10 GU ile 70 GU arasında iken ölçüm açısı 60 derecedir.
  • Yüksek parlaklık seviyesi için değer 70 GU ve daha fazla iken ölçüm açısı 20 derecedir.

Işıksal Parlaklık Birimleri

  • Apostilb
  • Blondel
  • Bril
  • Footlambert
  • Kandela
    • footkare (kandela / ft2)
    • inchkare (kandela / in2)
    • metrekare (kandela / m2)
    • santimetrekare kandela (cm2)
  • Kilokandela
    • footkare
    • inchkare
    • metrekare
    • santimetrekare
  • Lambert
  • Lüks Eşdegeri
  • Lümen
    • metrekare steradian
    • santimetrekare steradian
    • feetkare steradian
  • Mililambert
  • Milinit
  • Nit
  • Phot Eşdegeri
  • Skot
  • Stilb
  • Watt
Parlaklık Ölçü Birimleri Hesaplama!