Vade Hesaplama

Vade, bankacılık işlemlerinde çok sık karşılaştığımız bir kavram olup hala nerede hangi anlama geldiğini birçoğumuzun karıştırmasına da sebebiyet verir. Bu yazımızda vade nedir, vade farkı nedir, vade oranları, vade tarihi, vadeli hesap nedir, vade hesaplama nasıl yapılır gibi konu başlıkları ile vadeye dair pek çok konuda soru işaretlerini ortadan kaldıracağız. Vade nedir? Vade, Türk Dil […] Daha Fazla Bilgi

Vade, bankacılık işlemlerinde çok sık karşılaştığımız bir kavram olup hala nerede hangi anlama geldiğini birçoğumuzun karıştırmasına da sebebiyet verir. Bu yazımızda vade nedir, vade farkı nedir, vade oranları, vade tarihi, vadeli hesap nedir, vade hesaplama nasıl yapılır gibi konu başlıkları ile vadeye dair pek çok konuda soru işaretlerini ortadan kaldıracağız.

Vade nedir?

Vade, Türk Dil Kurumu’na göre; bir işin yapılması ya da bir borcun ödenmesi adına verilen süre, mehil ve mühlet anlamlarına gelmektedir.

Bankacılık işlerinde ise banka ve tüketici arasındaki kredi alışverişinde geçerli olan ve kredinin geri ödemesinin yapılacağı son gün kredi vadesi olarak adlandırılır.  Mesela, banka ile tüketici karşılıklı olarak vadeyi ay başı, ay ortası ya da ay sonu ifadeler ile belirlemiş olabilir. Vade eğer ki “gün” kavramı ile belirtildiyse, kararlaştırılan günün bitimiyle birlikte vade de sona ermiş olarak kabul edilir. Diğer yandan vade, hafta sayısı olarak belirtildiyse belirlenen son haftanın son iş günü vadenin sonu olarak kabul edilir. Aynı durum “ay” ile belirlenen vadelerde de geçerlidir. “Ay” ile belirlenen vade sayısında kredi sözleşmesinin yapıldığı gün herhangi bir resmi tatile ya da hafta sonuna denk gelmiyorsa genelde her ayın o günü ödemeyi yapmanız gerekir.

Bankaların tüketicilerine sunduğu vadeler arasında şunlar yer alır:

Kısa vadeli ve vadesiz krediler; bu tip kredilerde tüketicinin borcunu geri ödemesi için belli bir vade belirtilmez ya da en geç bir sene içerisinde müşterinin borcunu kapatması istenir. İhtiyaç kredisi, spot kredi, rotatif kredi, prefinansman kredisi, ihracat kredisi gibi türler kısa vadeli veya vadesiz krediler çatısı altında toplanır.

Orta vadeli krediler; tüketicinin çektiği krediyi bir yıl ila on yıl arası bir zaman zarfı içinde geri ödemesini gerektiren kredi türleridir.

Uzun vadeli krediler ise vadeleri on seneden daha uzun olan kredi türleridir. Daha çok ticari amaçlı alınan ve verilen krediler uzun vadeli kredi çatısı altında toplanır. Bu kredi tipine dönem kredisi adı da verilir. Uzun vade gerektirdiği için tüketicinin güvenilir olması aranan ilk şart olacağından bankalar tarafından sıkı bir inceleme karşılığında verilmektedir. Değeri milyonlarca Türk Lirası’nı ya da Amerikan Dolar’ını bulan yatırım kredileri uzun vadeli krediler arasındadır.

Vade kavramı, tüketici kredi borcunu ödemekte zorluk yaşarsa yeniden karşımıza çıkmaktadır. Tüketicilerinin ihtiyaçları doğrultusunda çok farklı çeşitlerde kredi imkanı sağlayan bankalar, müşterileri kredi borcunu ödemekte problem yaşarsa yeniden yapılandırma çalışmasına gidebilir. Yeniden yapılandırma çalışması kapsamında, bankalar ödeme planına uymakta zorluk çeken ve kredi ödemesini geciktiren müşterilerinin mağduriyetini aza indirmek adına kredi vadesinin uzatılması yolu seçilebilir. 12 ay vade ile bir kredi çektiyseniz ve borcunuzu ödemekte zorluk yaşıyorsanız bu vade sayısı bankanın sizle yapacağı görüşmeler sonucunda 15’e çıkartılabilir ve bu sayede her ay için ödeyeceğiniz paranın azalması sağlanır. Vade uzatarak borcun yeniden yapılandırılması sırasında vade sayısı arttığı gibi borca da ilave rakamlar gelebilir. Bu müşteri ile banka arasındaki görüşmeler sonucu ortaya çıkar.

Vade farkı nedir?

Vade farkı tüketici ve satıcı için ayrı ayrı da incelenebilecek bir konu olarak karşımıza çıkmaktadır. Olaya müşteri açısından baktığımız zaman, müşteri vade farkıyla ürünün kullanımını ön tarihe alır ve bu sayede ürünün değer artışından faydalanmış olabilir. Olaya satıcı açısından baktığımız zaman ise, satıcı hem müşterinin faydalandığı değer artışından katkı alabilir hem de vade farkı ile birlikte karşılaşılması muhtemel risk ve enflasyon kaybının bedelini talep edebilir.

En düz mantıkla anlatacak olursak, bugün bir tüketiciye 100 Türk Lirası değerinde borç verdiniz ve bu borcu altı ay içerisinde ödemesini istediniz. Altı aylık süre zarfı içinde bu 100 Türk Lirası hem enflasyon yüzünden değer kaybedecektir hem de paranın size altı ay geç dönmesinin bir külfeti, bir karşılığı olacaktır. Bu durumda tüketiciden altı ay sonra 100 TL değil de 120 TL almanız vade farkı anlamına gelmektedir. Faiz ile çok karıştırılır ama kesinlikle aynı şeyler değildir. Faiz, İslam diniz tarafından kesin bir şekilde haram kılınmışken vade farkı için durum farklıdır. Borcun ödenmesi geniş bir zamana yayıldığı için paranın değer kaybı ve risk faktörü ile birlikte borcu veren kişiye borçlunun yaşatacağı külfet vade farkı ile karşılanabilir ve bu durum pek çok din yetkilisi tarafından “caiz” olarak tanımlanır.

Vade farkını farklı farklı şekillerde tanımlayıp iyice oturtmak gerekirse;

Vade farkı, alıcı ve satıcı arasında alışverişi yapılan borcun belirli bir vadede ödenmesi durumunda hizmet bedeline eklenen bir ücrettir. Yani, bugün alınan bir borcun sekiz hafta sonra ödenmesindeki vade farkı ücreti, borcu veren kişinin sekiz haftalık zararını kapatmaya yönelik bir uygulamadır.

Diğer bir şekilde tanımlamak gerekirse;

Vade farkı, tüketici tarafından alınan bir mal, hizmet ya da borç para karşılığında yapacağı geri ödemenin zamana yayılması halinde talep edilen fark ücretidir. Bir buzdolabının peşin fiyatına 1500 Türk Lirası’na alınıp iş takside geldiği zaman ücretin 1600 TL’ye çıkması da vade farkı ile ifade edilebilir.

Vade farkı ile temerrüt faizi çokça birbirine karıştırılmaktadır. Yargıtay da bu karışıklıkların önüne geçilmesi adına konuya bir açıklık getirmeye çalışmıştır. Buna göre temerrüt faizi, borcu veren kişinin yani alacaklının, borcun ödenmemesi durumunda karşılaşacağı zararı telafi etmek amacıyla alınır. Vade farkı satış işlemiyle belirlenir, örneğin 1000 Türk Lirası değerindeki borç alışveriş esnasında 1100 Türk Lirası olarak geri ödenecek kabul edilir ve iki taraf da el sıkışır, anlaşılan vade içerisinde borcun kapatılması çalışılır. Ama temerrüt faizi öyle değildir, taraflar arasındaki alışveriş için yapılan sözleşmede konunun aksine bir madde bulunmuyorsa, borçlu temerrüde düştüğü andan itibaren temerrüt faizi işlemeye başlar.

Vade oranları

Vade oranları günlük, aylık ya da senelik olarak belirlenebilir.  Vade oranı aslında halk arasında kullanılan bir tabirdir. Bankacılık işleminde bunun adı günlük faiz, aylık faiz ya da senelik faiz olarak belirtilir. Vadeli bir hesap açıp paranızı yatırmanız halinde anlaşmanız hangisini kapsıyorsa o kapsam dahilinde paranız faiz karşılığı değer kazanır.

Vade tarihi nedir?

Vade tarihi, borç ödemesinin yapılması gereken tarihtir. Örneğin bir bankadan altı ay vade ile bir kredi çektiniz. Sizin için vade tarihi, altı ay boyunca her ayın sözleşmede belirtilen ilgili ödeme günüdür. Ödemeyi aksatırsanız vade tarihini geçmiş olursunuz.

Vadeli hesap nedir?

Günümüzde parayı korumak, paranın değerlenmesini sağlamak için de bankalar yoluyla değerlendirmeler yapılmaktadır. Vadeli hesap açtırmak da paranın korunması ve daha değerli bir şekilde geri kazanılmasının önünü açar. Müşteri, bankada vadeli hesabı açtıktan sonra parasını teslim eder ve faiz karşılığında parasını daha çok olarak geri alır. Yalnız burada tüketici açısından tek sıkıntılı nokta, banka ile anlaşılan vade süresi dolana kadar vadeli hesaptan tek kuruş para çekilemiyor olmasıdır. Çok zor durumda kalıp vadeli hesaptan para çektiğiniz anda (10 kuruş bile çekseniz) vade bozulur ve alacağınız faiz kaybolur.

Vade hesaplama nasıl yapılır?

Vade hesaplama temelinde basit ama zaman zaman zor olabilen bir işlemdir. Vade hesaplama için bilmemiz gereken kavramlar şu şekilde sıralanır:

Vade

Faiz oranı

Brüt faiz tutarı

Stopaj oranı

Stopaj tutarı

Net faiz tutarı

Vade sonu tutar

Vade hesaplaması yapılırken, vadeli hesaba yatırdığınız para miktarı, banka ile anlaştığınız faiz ile çarpılır. Yine banka ile anlaştığınız stopaj oranı bu miktardan çıkarılır. Elde edilen gelir, vadeli hesaba yatırılan ana paranın üstüne eklenir.

Bu anlatılanları bir örnek ile açıklamak gerekirse;

10 bin Türk Lirası’nı bir bankada vadeli hesaba koyduğumuzu düşünelim. Banka ile yaptığımız anlaşmaya göre paranın bir aylık vade ile bankada kalması, bir ay sonunda tarafımızca çekilmesi mümkün olması gerekmektedir. Bankanın paraya senelik uyguladığı faiz 8,25 olsun.  Bankanın yapacağı stopaj oranı da yüzde 15 ise biz bir ayın sonunda bizim vadeli hesaptaki paramız kaç TL olur?

İlk olarak senelik faizi aylık faize çevirmek için yüzde 8,25’i 12’ye bölmemiz gerekecektir. Buradan çıkan sonucu vadeli hesaba yatırdığımız para ile çarparız ve sonuç 67,62 Türk Lirası çıkar. Bu bizim brüt faiz tutarımızdır. Stopaj kesintileri ile birlikte net faiz tutarımızı bulacağız. Brüt faiz tutarına yüzde 15’lik stopaj kesintisi uygulandığı zaman stopaj tutarı 10,14 Türk Lirası olur ve bunu brüt faiz tutarından çıkardığımızda net faiz tutarı 57,48 TL olarak karşımıza çıkar. Bu faiz tutarını da vadeli hesaba yatırdığımız paraya ekleyip vade sonu tutara ulaşmış oluruz.

Yani 10.000 Türk Lirası değerinde açılmış bir vadeli hesabın bir ay sonundaki işleyişi şu şekilde olur:

Vade: 1 ay
Faiz Oranı: Yüzde 8,25
Brüt Faiz Tutarı: 67,62 TL
Stopaj Oranı: Yüzde 15,00
Stopaj Tutarı: 10,14 TL
Net Faiz Tutarı: 57,48 TL
Vade Sonu Tutar: 10.057,48 TL
Vade Hesaplama!