Verimlilik Hesaplama | Sen iste o hesaplasın!

Verimlilik Hesaplama

Prodüktive olarak da bilinen verimlilik, bir firmanın rekabetçiliğini nasıl ölçeceğini ve yaptığı işi ne kadar doğru olarak yürüttüğünü ortaya koymaya yarayan bir kavramdır. Verimlilik hesaplama, belirli girdilerin çıktılara hangi etkinlik seviyesi kapsamında dönüştürüldüğünü ölçmeye yarayan bir eylemdir. Bir işletmede verimlilik nedir, işletmenin verimliliğini hangi faktörler etkiler, verimlilik hesaplama ve analiz yöntemleri gibi konu hakkındaki birçok bilgiye bu makaleden ulaşabilirsiniz.

Verimlilik Nedir?

Bir işletmenin ana stratejisi ve bu stratejiyi destekler vaziyette olan üretim planı, işletmeleri içlerinde yer aldıkları pazarda daha iddialı ve daha rekabetçi kılmaya yarar. Rekabetçiliğin nasıl ölçüleceği konusunda da “verimlilik” (prodüktivite) kavramı karşımıza çıkmaktadır. Verimlilik hesaplama yaparak şirketin ne kadar etkin bir rekabet yapısına sahip olduğunu öğrenebiliriz.

Verimlilik Hesaplaması

Bir işletmenin verimlilik durumuna yönelik hesaplama yaparken, söz konusu işletmeye ait üretim yönetim mercilerinin, işletmeyle alakalı girdileri çıktılara dönüştürme konusunda sorumluluk sahibi olduğunu bilmekteyiz. İşte tam bu noktada, işletmenin girdilerinin çıktılara ne kadar etkin ve doğru bir şekilde dönüştürüldüğünün ölçülmesi bize verimlilik kavramıyla ilgili bilgileri verecektir.

Kaynakların ne kadar etkili, iyi ve doğru bir politikayla kullanıldığı konusunda ölçüm yapmamıza yarayan verimlilik ile işletmeye ait çıktıların (yani mal ve hizmetlerin), girdilere (materyal ve iş gücüne) oranı hesaplanmaktadır. İşletmeler kaynaklarını daha etkili ve doğru bir şekilde kullandıkları zaman verimlilik seviyeleri daha da yükselecektir.

Verimlilik Oranı Hesaplama

Verimlilik oranı hesaplamak için aşağıdaki formülden faydalanıyoruz:

Verimlilik = Çıktı / Girdi

Verimlilik Ölçüm Yöntemleri

Verimlilik ölçümü yapılırken “toplam verimlilik ölçüsü”, “kısmi verimlilik ölçüsü” ve “çok faktörlü verimlilik ölçüsü” adları altında toplanmak üzere genelde üç tane ölçüm sistemi kullanırız.

İsminden de anlaşılacağı üzere “toplam verimlilik ölçüsü” yönteminde üretilen bütün çıktılar ve kullanımı gerçekleştirilen bütün girdiler orana dahil edilir. Yani tüm girdilerin baz alınması durumundaki verimlilik hesabına toplam verimlilik ölçüsü adı veriyoruz.

Kısmi verimlilik ölçüsünde ise oranlar, kısmi bir şekilde alınır. Örneğin çıktının makineye oranı alınarak bir kısmi verimlilik ölçüsü hesaplaması yapılmış olur. Diğer taraftan son olarak çok faktörlü verimlilik ölçüsü konusunda işlem yaparken de bölen pozisyonunda en az iki faktörden oluşan bir işlem gerekir. Formüller ile kavramları daha açık hale getirelim.

Toplam Verimlilik Ölçüsü  

Üretilen Çıktı / Kullanılan Bütün Girdiler

Kısmi Verimlilik Ölçüsü

Çıktı / İşgücü

Çıktı / Makine

Çıktı / Sermaye

Çok Faktörlü Verimlilik Ölçüsü

Çıktı / (Makine + İşgücü)

Çıktı /  (Malzeme + İşgücü)

Çıktı / (Enerji + Sermaye + İşgücü)

Verimlilik Hesabı Örneği

Soru: Bir işletmenin ürettiği hizmet ve ürünlerin haftalık değerinin 20.000 Türk Lirası olduğunu, aynı işletmenin malzeme, işgücü ve sermaye gibi girdilerinin değerler toplamının da 24.000 Türk Lirası olduğunu kabul edelim. Bu firmanın toplam verimliliğini nasıl buluruz?

Çözüm: Toplam verimlilik ölçüsü yaparken çıktı değerinin, girdilerin toplam değerine oranı bulunuyordu.

Yukarıda da anlatıldığı üzere bu konuda kullanmamız gereken formül şu şekildeydi:

Toplam Verimlilik Ölçüsü = Çıktı / Girdi

Örneğimizde şirketin çıktı değerinin 20.000 Türk Lirası, girdi değerlerinin toplamının da (işgücü + sermaye + malzeme) 24.000 Türk Lirası olduğunu görüyoruz. Bu durumda;

Şirketin Toplam Verimliliği = 20.000 / 24.000

Bu oranı da hesap makinesi yardımıyla sadeleştirdiğimiz zaman şirketin toplam verimlilik seviyesinin 0,83’e eşit olduğunu söylememiz mümkündür.

Soru: Bir mobilya dükkanına masaları boyaması için iki yeni işçi alımı yapılmıştır. Şayet işçiler sekiz saat içerisinde toplamda 22 masa boyarlarsa verimlilikleri ne olur?

Çözüm: Bu konuda kısmi verimlilik hesaplaması yapmamız gerekiyor. Çünkü genelde bir defada sadece bir girdiye ait verimliliği ölçmek daha faydalı olacaktır. Bu sayede söz konusu girdinin hangi derecede etkili kullanılmış olduğunu belirlememiz mümkün olacaktır. Eğer ki verimliliği, çıktı değerimizin tek bir girdi değerine olan oranını baz alarak hesaplarsak kısmi verimlilik ölçüsü yöntemiyle sonucu elde etmiş oluruz.

Bu durumda İşgücü verimliliğini bulmak için masa sayımızın toplamı olan 22’yi, işçi sayısının toplamı ve işi bitirme saatlerinin çarpımına bölerek oranı elde etmiş oluruz.

Yani;

İşgücü verimliliği = Masa / (Saat x İşçi sayısı)

Durum böyle olunca ve değerleri de yerine yerleştirince formülümüz şöyle şekilleniyor:

İşgücü verimliliği = 22 (2 x 8)

Buradan da elde ettiğimiz oran 1,375’tir.

Soru: Bir işletmeye ait çıktı değeri 382 Türk Lirası iken malzeme maliyeti 168 TL, işgücü maliyeti ise 98 TL olduğunu kabul edelim. Bu durumda bu şirketin verimliliğini hesaplayalım.

Çözüm: Bu bir çoklu faktör verimlilik hesaplama işlemidir. Bu örneği doğru bir şekilde yapmak için aşağıdaki formülden faydalanıyoruz:

Verimlilik = Çıktı / (İşgücü + Malzeme)

Formüle örnekteki sayıları yerleştirdiğimiz zaman karşımıza şu tablo çıkıyor:

Şirketin verimliliği = 382 / (168+98)

Buradan elde edilen oran da 1,43 olmaktadır.

Verimlilik Analizi Nasıl Yapılır?

Bir verimlilik sonucunu doğru bir şekilde analiz edip, başarılı bir şekilde yorumlayabilmek için söz konusu sonucun benzer bir sonuçla karşılaştırılması gerekmektedir. Diyelim ki bir pastanede çalışan bir pasta ustası, iki saat içerisinde 17 pasta yapabilmektedir. Bu pasta ustasının saatteki verimliliği 8.5 pasta olmaktadır. Fakat bu sayı bizim için tek başına yeterli olmaz, pasta ustasının başarılı olup olmadığını analiz edebilmek için başka pastacılarla karşılaştırmamız gerekecektir. İkinci ve üçüncü pasta ustalarının saatteki verimlilik oranlarının sırasıyla 7.2 ve 6.8 olduğunu varsayalım. Bu durumda birinci pasta ustamızın verimlilik oranı diğerlerine göre daha yüksektir.

Verimlilik Analizi Yöntemleri

Yukarıdaki pasta ustası örneğinden yola çıkarak devam edelim. Bu üç pasta ustasının verimliliklerinin mantıklı olduğunu nasıl bileceğimiz noktası sistemde bir kafa karışıklığı yaratmaktadır. Bu yüzden tüm ihtiyacımız olan üç pasta ustasının da verimliliklerini bir standart baz alarak gözlemlemektir. Pasta ustalarının verimliliklerini zaman içerisinde yeniden tekrar tekrar ölçmek ve defalarca karşılaştırmak düzgün bir verimlilik hesabı yapabilmek ve başarılı bir analiz ortaya koyabilmek için oldukça önemlidir. Yani tek bir hesaplamada pasta ustasının saatteki verimliliğinin 8.5 gibi başarılı bir sayı olduğunu ortaya koyduk ama bu pastacı ya sadece günün belirli bir saatinde bu kadar çalışkan davranıyorsa? Tekrar tekrar ölçüm yaparak verimlilik analizimizi daha güvenilir kılabiliriz.

Verimlilik Örnekleri

Konuyu son bir verimlilik örneği çözerek ve analiz yaparak bitirelim.

Soru: Bir pizza dükkanında çalışan pizzacının üç saatte yapmış olduğu pizza sayısı 36’dır. Aynı dükkanda çalışan ikinci bir pizzacı ise 6 saat içerisinde toplam 60 pizza yapmaktadır. Bu ortalama değerlerin uzun gözlemler sonucunda elde edildiğini ve son derece güvenilir bir boyutta olduğunu kabul edersek iki pizzacının verimliliklerini bulup karşılaştırarak analizimiz gerçekleştirelim.

Çözüm: Düzgün bir karşılaştırma yapabilmek adına iki pizzacının da bir saat içerisindeki verimliliklerini bulmamız doğru olacaktır.

Birinci pizzacı üç saatte toplam 36 pizza yaptığına göre 36’yı 3’e bölerek bir saatlik verimliliğinin 12 pizzaya eşit olduğunu söyleyebiliriz.

İkinci pizzacının da altı saat içerisinde 60 pizza yaptığını göz önüne aldığımızda 60’ı 6’ya bölüp saatlik verimlilik oranının 10’a eşit olduğunu söylememiz mümkün olacaktır.

Bu durumda birinci pizzacının verimlilik oranının ikinci karşısında daha yüksek olduğunu görüyoruz.

Pizzacı ve pasta ustası örnekleri olayı son derece açık hale getirmek amacıyla verilmiş örneklerdir, yukarıdaki formülleri şirketinizdeki asıl meselelere uygulayıp pasta ustası ve pizzacı örneklerinden çıkardığınız mantıkla işletmelerinizin verimliliği doğru bir şekilde hesaplayıp analiz edebilirsiniz.

Verimlilik Hesaplama!