Yıpranma Payı Hesaplama

Çeşitli meslek gruplarında çalışan bireyler çalıştıkları süre boyunca hem fiziki hem de ruhsal açıdan çöküntüye uğrarlar. Her meslek grubunda karşı karşıya kalınan bu durum bazı meslek grupları için daha yüksek oranda görülmektedir. Devlet tarafından birazdan bahsedeceğimiz meslek gruplarında ortaya çıkan bu durum dikkate alınmış ve bu meslek gruplarında çalışan bireylere bazı ayrıcalıklar tanınmıştır. Devlet tarafından […] Daha Fazla Bilgi

Çeşitli meslek gruplarında çalışan bireyler çalıştıkları süre boyunca hem fiziki hem de ruhsal açıdan çöküntüye uğrarlar. Her meslek grubunda karşı karşıya kalınan bu durum bazı meslek grupları için daha yüksek oranda görülmektedir. Devlet tarafından birazdan bahsedeceğimiz meslek gruplarında ortaya çıkan bu durum dikkate alınmış ve bu meslek gruplarında çalışan bireylere bazı ayrıcalıklar tanınmıştır. Devlet tarafından tanınan ayrıcalıklardan biri de yıpranma payıdır. Sizlere yazımızda yıpranma payının ne olduğundan, yıpranma payının kimlere verileceğinden, nasıl alınacağından ve yıpranma payı hesaplamasından bahsedeceğiz.

Yıpranma Payı Ne Demek?

Yıpranma payı az önce de belirtildiği gibi bazı meslek gruplarının zorlu iş şartları göz önünde bulundurularak yapılan bir ayrıcalıktır. 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu kapsamında yıpranma payı, fiili hizmet zammı olarak ifade edilmiştir. Kanunda yer verilen fiili hizmet zammından 4A grubu (SSK) ya da C grubu (Memur) çalışan olan bireyler yararlanabilmektedir. 4B grubuna (BAĞ-KUR) dahil olan çalışanlar fiili hizmet zammı kanunundan yararlanamamaktadır.

5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu kapsamında fiili hizmet zammı olarak yer alan yıpranma payının uygulanması ile birlikte zorlu iş şartlarında çalışan meslek gruplarının diğer meslek gruplarına göre fazla çaba sarf ediyor olmaları sebebi ile daha erken emekli olmaları mümkün kılınmaktadır.

Yıpranma payının uygulamasına dahil edilen bir meslek grubu çalışanının yıllık olarak en az 60 gün en fazla 180 gün olacak şekilde ek prim ödemesi bulunmaktadır. Örnek verecek olursak yıpranma payına dahil olan bir çalışanın yıllık olarak 180 gün ek prim ödenmesi halinde kişi çalıştığı her 2 yılda toplamda 3 yıllık prim sayısına ulaşmış olmaktadır. Emeklilik için aranan şartlardan biri olan prim sayısı şartının daha kısa sürede tamamlanması ile çalışan kişiler normal zamanlarından önce emekli olabilmektedir.

Yıpranma Payı Kapsamında Olan Meslek Grupları ve Ek Prim Ödemeleri

5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu kapsamında belirtilen fiili hizmet zammına dahil olan meslek grupları ve ödenen yıllık ek prim sayıları aşağıda belirtildiği gibidir;

  • Kurşun ve arsenik işlerinde çalışanlarda yıllık ek prim ödemesi 60 gün ile 90 gün arasında
  • Cam fabrika ve atölyelerinde çalışanlarda yıllık ek prim ödemesi 60 gün
  • Cıva üretimi işlerinde çalışanlarda yıllık ek prim ödemesi 90 gün
  • Çimento fabrikalarında çalışanlarda yıllık ek prim ödemesi 60 gün
  • Kok fabrikalarıyla termik santrallerinde çalışanlarda yıllık ek prim ödemesi 60 gün
  • Alüminyum fabrikalarında çalışanlarda yıllık ek prim ödemesi 60 gün
  • Demir ve çelik fabrikalarında çalışanlarda yıllık ek prim ödemesi 90 gün
  • Döküm fabrikalarında çalışanlarda yıllık ek prim ödemesi 60 gün
  • Asit üretimi yapan fabrika ve atölyelerinde çalışanlarda yıllık ek prim ödemesi 90 ile 180 gün arasında
  • Yeraltı işlerinde çalışanlarda yıllık ek prim ödemesi 180 gün
  • Radyoaktif maddelerle yapılan işlerde çalışanlarda yıllık ek prim ödemesi 90 gün
  • Su altında veya su altında basınçlı hava içinde çalışmayı gerektiren işlerde çalışanlarda yıllık ek prim ödemesi 60 gün
  • Türk Silahlı Kuvvetleri’nde subay, yedek subay, astsubay, uzman jandarma, uzman erbaşlar ve sözleşmeli erbaş ve er olarak çalışanlarda yıllık ek prim ödemesi 90 gün
  • Emniyet ile Milli İstihbarat Teşkilatı’nda çalışanlarda yıllık ek prim ödemesi 90 gün
  • İtfaiye ya da yangın söndürme işlerinde çalışanlarda yıllık ek prim ödemesi 60 gün
  • Basın Kartı Yönetmeliği kapsamında çalışan gazetecilerde yıllık ek prim ödemesi 90 gün
  • TRT’de Basın Kartı Yönetmeliği kapsamında çalışanlarda yıllık ek prim ödemesi 90 gün
  • Türkiye Büyük Millet Meclisi Yasama organına üye olanlar ve dışarıdan atanan bakanlarda yıllık ek prim ödemesi 90 gün olarak belirlenmiştir.

Genel hatları itibari ile yıpranma payı kapsamında değerlendirilen meslek grupları belirtilen şekildedir. Ancak her meslek grubunun kendi içinde özel durumları olabilmektedir.

Sağlık Çalışanlarının Yıpranma Payları

Sağlık Bakanlığı tarafından yapılan son düzenleme ile birlikte doktor ve hemşirelerin mesai saatleri dışında kalan nöbet süreleri yıpranma payına dahil edilmektedir.

112 Acil Servis Sağlık Hizmetleri’nde görev yapanların 24 saat çalıştıktan sonra 48 saat dinlenmeleri dolayısı ile mesai saati kapsamında olup olmadığına bakılmaksızın haftanın ilk 45 saatlik kısmı normal çalışma olarak değerlendirilecektir. Belirtilen sürenin aşılması halinde yıpranma payına dahil edilecektir.

Ayrıca doktorların icap nöbeti adı altında ihtiyaç olan anda hastaneye gelmeleri amacı ile evlerinde tuttukları nöbet de yıpranma payı kapsamında değerlendirilmektedir.

Yıpranma Payına Hak Kazanılması

Yıpranma payı hak kazanımı için gerekli görülen şartlar şu şekildedir;

  • Türk Silahlı Kuvvetlerinde subay, yedek subay, astsubay, uzman jandarma, uzman erbaşlar ve sözleşmeli erbaş ve erler ile Emniyet ve MİT mensuplarının fiili hizmet süresi zammı uygulamasına dahil edilebilmesi için yapılan görevin ilgili olan kamu idaresi ve bahsi geçen mevkilerde yerine getirilmesi gerekmektedir.
  • Sigortalı olarak çalışan bireylerin yıpranma payından (fiili hizmet zammı) yararlanmaları bahsi geçen işlerde çalışıyor olmaları ve çalışma süreleri ile ilgili olan prim sayılarını madde 5510/81’de ifade edilen prim belgesini Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK)’na bildirmeleri şartlarını yerine getirmeleri ile mümkün olmaktadır.
  • Malullük, yaşlılık ve ölüm primi ödeyen kişilerin yıpranma payından (fiili hizmet zammı) yararlanmaları mümkündür.
  • Emekli olmuş olan kişiler ile kısa vadeli sigorta kolları ile prim ödemesinde bulunan kişiler yıpranma payı (fiili hizmet zammı) kapsamına dahil edilmemektedir.
  • Kontrol, denetim ve idarecilik kapsamında gözlem ve benzeri gereklilikle yapılan kısa süreli çalışmalarda bahsi geçen çalışmaların fiili olarak yapılmadan sadece yönetim kısmının yerine getirilmesi ile çalışmanın otomasyonla yerine getirilmesi, ileri teknoloji kullanımı olması sayesinde işteki kötü koşulların iyileştirilmesi hallerinde, bu işlerde görev yapan sigortalı çalışanlar yıpranma payı (fiili hizmet zammı) kapsamına dahil edilmemektedir.
  • Ayrıca Sosyal Güvenlik Kurumu müfettişleri ve denetmenlerinin yapmış olduğu kontroller sonrasında kişi, 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu kapsamında belirtilen meslek gruplarında çalışmadığı halde, bu meslek gruplarının faaliyet gösterdiği bir iş yerinde çalışıyormuş gibi gösterildiyse kişinin yıpranma payı (fiili hizmet zammı) kapsamına dahil edilen çalışma süresinin iptaline karar verilir.

Yıpranma Payı Hesaplaması Nasıl Yapılmaktadır?

5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nda fiili hizmet süresi zammı olarak ifade edilen yıpranma payı hesaplaması her yılın 360 gün olduğu kabul edilerek;

  1. Çalışanın yıllık prim sayısına ek olarak 60 günlük prim ödemesi yapılacaksa, fiili hizmet süresi zammına dahil edilen gün sayısı 0,17 ile çarpılır.
  2. Çalışanın yıllık prim sayısına ek olarak 90 günlük prim ödemesi yapılacaksa, fiili hizmet süresi zammına dahil edilen gün sayısı 0,25 ile çarpılır.
  3. Çalışanın yıllık prim sayısına ek olarak 180 günlük prim ödemesi yapılacaksa, fiili hizmet süresi zammına dahil edilen gün sayısı 0,50 ile çarpılır.

Bir örnek ile devam edecek olursak, kurşun ve arsenik faaliyetlerinin gerçekleştiği bir iş yerinde çalışan işçinin yıpranmayı payının 60 gün, fiili hizmet süresi zammı kapsamında geçen hizmet süresinin 8000 gün olduğu varsayımı altında işçiye ödenecek ek prim sayısı 8000 ile 0,17 çarpılması ile 1360 olarak elde edilmektedir. İşçinin toplam prim sayısı ise 8000 ile 1360’ın toplanması ile 9360 olarak bulunmaktadır.

Yıpranma payı hesaplama aracı ile fiili hizmet süresi zammının hesaplaması yapılabilmektedir. Bunun için yıpranma payı hesaplama aracında yer alan kısımlarda istenen bilgilerin girilmesi ile çalışanın fiili hizmet süresi zammı kolaylıkla hesaplanabilmektedir.

Yıpranma Payı Hesaplama!